Revolver – pierwsze (standardowe) mono tłoczenie

Wydaniu płyty Revolver w sierpniu 1966 roku towarzyszyło pewne zamieszanie produkcyjne, o którym w polskim piśmiennictwie kolekcjonerskim rzadko się pisze. Chodzi o rzecz najciekawszą dla każdego kolekcjonera — o pierwotne matryce strony drugiej, na których utrwalony został tak zwany Remix 11 („RM11″) utworu „Tomorrow Never Knows” — wersję, która nigdy później nie trafiła na żaden oficjalny nośnik. Ani CD, ani streaming, ani Anthology z 1996 roku, ani nawet super deluxe edycja Revolver z 2022 roku tej wersji nie zawierają. Dostępna jest wyłącznie na garstce winyli wyprodukowanych 14 lipca 1966 roku w brytyjskiej fabryce EMI w Hayes.

W środowisku kolekcjonerów The Beatles krąży informacja, która przypisuje Yoko Ono wypowiedź, jakoby John Lennon po przesłuchaniu testowego tłoczenia krążka zadzwonił do George’a Martina i poinformował go, że matryca musi zostać poprawiona. Wydaje się jednak, że prawdziwą wersję podaje serwis About The Beatles oraz książka The Beatles Recording Sessions Marka Lewisohna: to George Martin 14 lipca 1966 roku, gdy album był już w fazie produkcji w EMI, zadzwonił do inżyniera Geoffa Emericka z poleceniem podmiany RM11 na wcześniejszy Remix 8, wykonany 27 kwietnia 1966 roku. Podmieniona matryca strony 2 otrzymała więc numer XEX 606-2 i tłoczenia z tym kodem są uznawane za standardowe.

Zanim jednak Martin zdołał zatrzymać maszyny tłoczące płyty niewielki ich nakład został już wyprodukowany i kopie XEX 606-1 rozeszły się po całej Wielkiej Brytanii do regularnej dystrybucji. W ten sposób powstał kolejny beatlesowy biały kruk. Co do liczebności — tu warto posłuchać Bruce’a Spizera, autora najważniejszej książki The Beatles on Parlophone Records. Jeden stamper w EMI z tego okresu pozwalał wytłoczyć około 5000 egzemplarzy zanim zużycie wymagało wymiany. Jeśli Remix 11 tłoczono przez całą niedzielę lub poniedziałek (prawdopodobnie 11 lipca 1966 — trzy dni przed decyzją Martina), a brytyjskie zamówienia przedpremierowe Revolver mono przekroczyły 300 000 egzemplarzy, to nakład z RM11 mógł wynieść nawet kilkanaście tysięcy sztuk — to jest 5-15% całkowitego przedpremierowego nakładu mono. Jeśli tak było, to kopie te wcale nie są tak rzadkie, jak sugerują sprzedawcy na aukcjach internetowych, choć oczywiście pozostają łakom kąskiem dla kolekcjonerów.

Dokładnie taki egzemplarz został w 2018 roku sprzedany na aukcji za 720 GBP (wtedy ok. 3 448 zł.).

Reasumując, pierwsze tłoczenie otrzymało numery matryc:
Strona 1: XEX 605-2
Strona 2: XEX 606-1

Za standardowe pierwsze wydanie przyjęto więc krążki wytłoczone już po zmianie matrycy drugiej strony płyty i jej numery to:
Side-1: XEX 605-2
Side-2: XEX 606-2

Po tychże numerach matryc można śmiało rozpoznać to tłoczenie, ponieważ następne (już z 1967 roku) wykorzystywało inną matrycę drugiej strony krążka i jej numer to XEX 606-3.

Przyjrzyjmy się jednak etykiecie. W przypadku tej płyty spotkamy dwie różne wersje.

Wersja 1

Standardowe pierwsze wydanie Revolver z etykietą w pierwszej wersji wykorzystuje czcionkę bezszeryfową (sans-serif) z rodziny Monotype Grotesque lub Helvetica (1957), używaną wówczas w brytyjskiej poligrafii. Posiada tekst srebrny na ciemnym tle, żółte logo PARLOPHONE. Na stronie 2 (w wersji z RM11 i wczesnym RM8) błędny tytuł „Dr. Robert” zamiast „Doctor Robert”. Na górze etykiety strony 1 tylko „Taxman” na pierwszej linii, „Eleanor Rigby” schodzi na drugą linię. Układ: „Tytuł (Kompozytor)-Główny wokalista”.

Wersja 2

Mój osobisty egzemplarz standardowego tłoczenia płyty „Revolver” ma właśnie tę drugą wersję etykiety – dużo łatwiej odróżnialnej. Przede wszystkim numer katalogowy PMC 7009 po prawej stronie etykiety już większy i umieszczony tuż pod zdaniem „SOLD IN U.K. SUBJECT TO RESALE PRICE CONDITIONS, SEE PRICE LISTS”. Podobnie numer strony jest dużo większy niż w innych wersjach. Czcionka użyta w etykietach tłoczenia w wersji 1 pierwszego-standardowego to Times New Roman. Układ zmieniony na „Tytuł-Wokalista (Kompozytor)”.

Po lewej stronie etykiety łatwo zauważalna różnica: w żadnych innych tłoczeniach płyty „Revolver” wersji mono, a także w żadnej wersji stereo numer strony umieszczony po lewej stronie etykiety pod (P) 1966 nie jest tak wyraźnie przesunięty w kierunku (P) (mniej więcej wyśrodkowany w stosunku do linijki powyżej) jak w drugim pressing z etykietą w drugim wariancie. W każdym innym przypadku jest on równany do prawej i mieści się pomiędzy cyframi 66.

Większość płyt z tą wersją etykiety ma na drugiej stronie błędnie zapisany tytuł 4 utworu jako „Dr. Robert” (podobnie jak na okładce płyty), zamiast poprawnego „Doctor Robert”. Zadziwiająco, mój egzemplarz z drugą wersją etykiety ma poprawną pisownię tej piosenki (nie spotkałem jeszcze opisu takiego wydania w literaturze). Jako jedyne źródło, TheBeatles-Collection odnotowuje tzw. „Variation C”, czyli wariant bezszeryfowy z poprawionym tytułem „Doctor Robert”.

Co ważne, w kolejnych tłoczeniach na etykietach nie znajdziemy już zdania „SOLD IN U.K. SUBJECT TO RESALE PRICE CONDITIONS, SEE PRICE LISTS”, więc wskazuje ono albo na wydanie standardowe albo na super rzadko spotykane pierwotne z błędnym tłoczeniem drugiej strony. W obu przypadkach to rarytasy rodem z 1966 roku.

W 2023 i 2024 roku na Parlogram Auctions egzemplarze XEX 606-1 w stanie EX+ osiągały £1200 -£1600 (wtedy ok. 6 179 - 8 238 zł.), a egzemplarz w stanie Mint (nieotwarty, w oryginalnym celofanie fabrycznym) został sprzedany za ponad £2000. RRPG w ostatnich wydaniach wycenia ten wariant na £1000 – £1500 (ok. 4 922 - 7 383 zł.) dla stanu NM, £700 -£900 (ok. 3 446 - 4 430 zł.) dla EX, £400 – £600 (ok. 1 969 - 2 953 zł.) dla VG+. Dla porównania — standardowe pierwsze tłoczenie XEX 606-2 z „Dr. Robert” to koszt od £80 do £120 (ok. 394 - 591 zł.) NM. Różnica między „prawie najrzadszym” a „tym jednym dniem z fabryki Hayes” jest szokująca duża (12x).