Winylowa Nostalgia Kolekcjonowanie płyt winylowych to fascynująca przygoda, ale wymaga pewnej wiedzy (lub łatwego dostępu do niej), aby przeglądając albumy w komisach lub aukcjach online wyłowić cenne znaleziska oraz odróżniać rzadkie oryginały od często spotykanych egzemplarzy. W końcu warto wiedzieć na co ile wydać i czego szukać.
Trzeba też wiedzieć czego unikać, bo bardzo łatwo dać się nabrać na przekonywujący opis i wysoką cenę, kiedy w rzeczywistości oferowanego płyta w ogóle nie jest tym, czego w rzeczywistości szukamy. Więcej na ten temat znajdziesz w artykule „Jak nie dać się nabrać szukając oryginalnych wydań winyli The Beatles na Allegro”.
Płyty zespołu The Beatles to najpopularniejszy temat w historii kolekcjonowania winyli — i jeden z najtrudniejszych. Setki oficjalnych wydań, tysiące tłoczeń z różnych krajów, morze podróbek i wznowień. Ten poradnik pomoże ci zacząć z głową, kupować mądrze i budować kolekcję, z której będziesz dumny.
Moja własna przygoda z winylami rozpoczęła się dość późno, choć jako kilkuletni chłopak gromadziłem na przełomie lat 60/70-tych pocztówki dźwiękowe i nieliczne single The Beatles, które ukazywały się w Polsce. Pamiętam też jak później w 1980 roku kupiłem w sklepie płytowym w Bielsku -Białej wydany przez wschodnio-niemiecką (wówczas) wytwórnię płytową AMIGA album „The Beatles 1967-1970”. Co to były za czasy! Zakup oryginalnych winyli sprowadzanych z UK, USA czy innych krajów Zachodniej Europy był absolutnie poza moim zasięgiem i mogłem sobie pozwolić jedynie na winyle z demoludów, które były dostępne w polskich sklepach i to w miarę rozsądnych cenach.
Płyta, o której tu mowa, była składanką na wzór dwupłytowego wydawnictwa EMI, tzw. Niebieskiego Albumu. W odróżnieniu od pierwowzoru miała tylko jeden krążek, ale na nim same hity, które do dziś są moimi ulubionymi (m.in. „Penny Lane”, „All You Need Is Love”, „The Fool On The Hill”, „Hey Jude”, „Lady Madonna”, „Let It Be”, „Strawberry Fields Forever”). To był mój jedyny LP Beatlesów i zajechałem go niemiłosiernie, ale to właśnie wtedy postanowiłem, że kiedyś będę miał wszystkie oryginały i to w pierwszych edycjach.
Kiedy już nadszedł czas, aby tamto postanowienie wcielić w życie, zacząłem buszować po małych warszawskich (i nie tylko) sklepikach płytowych i komisach, ale bardzo szybko zrozumiałem, że brakuje mi podstawowej wiedzy co kupić i czy oferowane ceny są sensowne czy nie. Pomysł na tę sekcję mojego bloga powstał, gdy pewnego zimowego wieczora wraz z właścicielem pewnego komisu z winylami sprawdzaliśmy w portalu Discogs datę produkcji edycji two-box Sgt. Peppera i nie potrafiliśmy znaleźć rozstrzygającej odpowiedzi. Wróciłem wtedy do domu i do 2:00 w nocy przedzierałem się przez strony, portale i fora zbierając fragmenty informacji, które w końcu pozwoliły mi na definitywne zidentyfikowanie płyty, którą zdążyłem już kupić (mój pierwszy egzemplarz Sgt. Peppera ever! Kto by sobie mógł tego odmówić?). Wtedy pod wpływem impulsu otworzyłem swój blog, skleciłem nocą pierwszy tekst pt. Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band – wersja two-box i tak to się właśnie dla mnie zaczęło.
Od czego zacząć?
Zanim wydasz pierwszą złotówkę, zadaj sobie pytanie: co chcesz kolekcjonować? Kolekcjonerzy The Beatles dzielą się na kilka obozów — łowcy first pressings (oryginalnych pierwszych wytłoczeń), zbieracze polskich i wschodnioeuropejskich wydań, kolekcjonerzy singli, lub osoby budujące kompletną dyskografię w jednej wybranej wersji.
Najrozsądniejszy start dla większości ludzi: kupuj to, czego słuchasz. Jeśli Revolver i Sgt. Pepper to twoje ulubione albumy — zacznij od nich. Poznaj je wewnątrz i na zewnątrz zanim ruszysz po rzadsze pozycje. Ja na przykład na początku kupiłem Sgt. Pepper – pewnego styczniowego wieczora w małym sklepie z używanymi płytami w centrum Warszawy. I wtedy załapałem bakcyla.
Hierarchia wydań — co jest czym
Na rynku krąży mieszanina oryginalnych wydań, późniejszych tłoczeń, reedycji i wprost bootlegów. Kluczowa umiejętność kolekcjonera to szybkie określenie, co trzyma w rękach.
| UK First Pressing | Lata 60. | Oryginalne tłoczenia Parlophone, 1963–1970. Czarna etykieta z żółtym logo. Matrix z ręcznymi adnotacjami inżyniera tłoczni. Najwyższa wartość kolekcjonerska — setki do tysięcy funtów za egzemplarz w stanie VG+. |
| Export / Oryginały z innych rynków | Lata 60. | Tłoczenia na licencji dla innych krajów z lat 60.: Capitol (USA), Odeon (Niemcy), Disques Vogue (Francja), Supraphon (CSRS), etc. Odmienne okładki i etykiety — osobna kategoria kolekcjonerska. |
| Apple Records | 1968–1975 | Wydania pod własną marką The Beatles. Ikona jabłka na etykiecie — zielone jabłko na stronie A, przekrojone na stronie B. Dotyczy albumów od The Beatles (White Album) po Let It Be, a także singli z tego okresu. Wartość średnia do wysokiej. |
| Wznowienia EMI / Parlophone | Lata 70.–2000 | Oficjalne wznowienia EMI i Parlophone. Identyczny materiał muzyczny, inny mix, mastering i tłoczenie. Łatwe do rozpoznania po żółtej lub srebrno-czarnej etykiecie. Kolekcjonersko mało interesujące, choć brzmienie bywa dobre. Wartość niska do średniej |
| Remastery 180 g | Od 2009 | Seria wydana przez Apple/EMI po 2009 roku — osobno box mono i box stereo. Nowy mastering z oryginalnych taśm analogowych, ciężki winyl 180g, wierne repliki okładek. Dobra jakość dźwięku, ale kolekcjonersko nieekscytujące — brak wartości historycznej pierwszego tłoczenia. |
Czytanie matrix — sekret identyfikacji
Matrix (lub run-out) to tekst wygrawerowany na wewnętrznym pierścieniu płyty, tuż przy etykiecie. To najważniejsza część płyty dla kolekcjonera — zawiera informacje o tłoczeniu, wersji i autentyczności.
| Prefiks i numer kopii mastera | |
| XEX 421-1 | Mono Przykład z Please Please Me, strona A. Prefiks XEX = oryginalne nagranie mono. Cyfra po myślniku to numer kopii mastera — -1 oznacza pierwszą kopię, a więc najwcześniejsze tłoczenie. Im niższa cyfra, tym bardziej pożądana płyta. |
| YEX 189 | Stereo Prefiks YEX oznacza oryginalne nagranie stereo. Struktura identyczna jak w mono — numer po myślniku wskazuje kolejność kopii mastera. |
| Ręczne adnotacje inżynierów | |
| Litery i symbole dopisane ręcznie | Detal Inżynierowie tłoczni dopisywali własne oznaczenia obok numeru stamperowanego — np. literę G lub trójkąt przy Sgt. Pepper’s. Te dopiski identyfikują konkretną serię tłoczenia i są kluczowe przy weryfikacji rzadkich wariantów. |
| Odciski tłoczni | |
| EMI (wytłoczone w winylu) | Detal Słowo EMI odciśnięte bezpośrednio w materiale winylu (nie nadrukowane) wskazuje na tłocznię Hayles — typowe dla końca lat 60. Wyróżnia wiele szczególnie pożądanych wydań z tego okresu. |
Złota zasada: zawsze fotografuj matrix przed zakupem i porównuj z takimi bazami jak Discogs lub The Beatles Vinyl Resources. Jeśli nie masz czasu lub chcesz mieć odpowiedź od ręki to skorzystaj z naszego serwisu Winyl ID. Za dosłownie kilka złotych nasz Agent AI zrobi to samo w ułamku sekundy, porówna okładki, etykiety i zbada fora, na których kolekcjonerzy informują o zauważonych podróbkach. Jeden znak potrafi decydować o różnicy wartości rzędu tysięcy złotych.
Stan płyty — ocena i gradacja
Stan płyty i okładki wycenia się oddzielnie. Obowiązuje skala Goldmine (lub skrótowa VG/EX/M), ale w praktyce najważniejsze jest twoje własne ucho i wzrok.
| Skala Goldmine — standard rynkowy | ||
| M | Mint | Nieotwarta lub idealnie zachowana, bez jakichkolwiek śladów użytkowania. Dla oryginalnych Beatles z lat 60. praktycznie nie istnieje. Jeśli ktoś oferuje Mint — bądź sceptyczny. |
| NM | Near Mint | Niemal idealna. Może być grana, ale bez widocznych rys. Pod silnym światłem ewentualnie drobne ślady. Brzmi bezszelestnie. Cel dla poważnej kolekcji — najwyższy realnie osiągalny standard. |
| VG+ | Very Good Plus | Kilka rys widocznych pod kątem 45° do światła, minimalny szum między ścieżkami. Nie wpływa na odbiór muzyki. Praktyczny standard dla wartościowych kolekcji — dobra płyta w dobrej cenie. |
| VG | Very Good | Wyraźny szum powierzchniowy, widoczne rysy. Słyszalne podczas cichszych fragmentów nagrania. Akceptowalne do słuchania, ale nie do kolekcjonowania rzadkich pressings. Okazja cenowa — nie więcej. |
| G+ | Good Plus | Silny szum, głębokie rysy, możliwe przeskoki igły. Płyta jeszcze grana, ale brzmienie poważnie zaburzone. Uzasadnione jedynie jako placeholder dla wyjątkowo rzadkiego tytułu. |
| G / Poor | Good / Poor | Poważnie uszkodzona. Częste przeskoki, silne zniekształcenia. Wartość wyłącznie jako okaz do identyfikacji etykiety lub okładki. Unikaj, jeśli nie masz bardzo konkretnego powodu. |
| Jak oceniać samemu | ||
| Wzrok | Test świetlny | Trzymaj płytę pod kątem 45° do silnego punktowego źródła światła — rysy stają się natychmiast widoczne jako białe linie. Oceniaj obie strony osobno. Okładkę i etykietę oceniaj niezależnie od płyty. |
| Słuch | Test odsłuchowy | Puść pierwsze 30 sekund po wstępie instrumentalnym — tam szum jest najsłyszalniejszy. Ciche fragmenty między ścieżkami (run-in groove) również zdradzają stan powierzchni. Nie ufaj ocenie bez odsłuchu przy droższych zakupach. |
Na co uważać — pułapki kolekcjonera
- Fałszywy pierwszy pressing. Etykieta może być wymieniona lub sfabrykowana. Zawsze weryfikuj matrix — oryginalna etykieta + wtórny matrix to czerwona flaga. Na platformach takich jak Discogs szukaj sprzedawców z długą historią transakcji.
- Przeszacowane wznowień. Wiele płyt sprzedawanych jako „oryginały” to wznowienia z lat 70. lub co gorsza z 80., ale sprzedawane po cenach first pressing. Naucz się rozpoznawać etykiety: czarna Parlophone z żółtym tekstem — oryginał; żółta Parlophone — późne wznowienie. O etykietach Parlophone piszemy w tym artykule.
- Uszkodzone okładki. Tzw. ring wear, taśma klejąca, zapisane imię lub inne odręczne dopiski na okładce lub co gorsza na etykiecie obniżają wartość znacząco (sam mam kilka takich). Okładki dla wczesnych płyt Beatlesów są szczególnie podatne na zniszczenia — płyta może brzmieć wyśmienicie przy zniszczonej okładce. Ja zdecydowałem się na zakup kilku płyt w bardzo dobrym stanie i szukałem potem okładek w bardzo dobrym stanie.
- Wyczyszczone rysy vs. szum. Ultradźwiękowe czyszczenie poprawia dźwięk, ale nie usuwa rys mechanicznych. Sprzedawcy czasem mylnie oceniają jakość płyty „po czyszczeniu” zbyt wysoko.
- Capitol vs. Parlophone. Amerykańskie wydania Capitol to odmienne miksy, skrócone albumy i inne sztuczki stosowane w post-produkcji. Kolekcjonersko ciekawe, ale to NIE jest to samo co oryginał UK — a bywa często oferowane za cenę UK.
- Mono vs. Stereo. Oryginalne albumy The Beatles były miksowane priorytetowo w mono — tak Brian Epstein i Sam Lewy słyszeli muzykę. Stereo było wtórnym mikserem. Mono 1963–1968 jest często droższe i brzmi inaczej. Nie bójmy się to powiedzieć: lepiej.
Co warto mieć — lista priorytetów
▲ Etap pierwszy
Please Please Me — debiut, ikona, najdroższy ze wszystkich (czarna Parlophone PCS 3042).
Revolver — często uważany za szczyt ich twórczości; stereo i mono brzmią zupełnie inaczej.
Sgt. Pepper’s — nie najważniejszy artystycznie dla purystów, ale kolekcjonersko niezbędny.
Abbey Road — ostatnie nagrane studio. Okładka jest tak rozpoznawalna jak muzyka.
The White Album — podwójny LP, wyjątkowe egzemplarze mają niskie numery seryjne.
▲ Etap drugi
Rubber Soul — ukochany przez muzyków, niedoceniany przez rynek. Świetny stosunek jakości do ceny.
With The Beatles — drugi album, szybko nagrany, rzadko dyskutowany, piękny w mono.
A Hard Day’s Night — jedyny album z wyłącznie własnymi kompozycjami, zanim pojawił się Revolver.
Let It Be — dramatyczna historia nagrań, okładka Get Back jest osobną kolekcjonerską historią.
No i jeszcze single z lat 1962–1966 — seria UK Parlophone, w tym Love Me Do w wersji z Ringo (nie Petem Bestem czy Andy Whitem).
Złota zasada zakupu
Kupuj płytę, nie etykietę. Warunki fizyczne płyty (VG+) plus potwierdzony numer matrix są ważniejsze niż piękna etykieta na zniszczonej płycie. No chyba, że po prostu chcesz cieszyć się posiadaniem takiego egzemplarza w kolekcji.
