Ile warte są poszczególne wydania płyty Beatles For Sale?

Beatles For Sale, czwarty album studyjny The Beatles, ukazał się 4 grudnia 1964 roku jednocześnie w wersji monofonicznej (Parlophone PMC 1240) i stereofonicznej (PCS 3062). Mimo, że zarejestrowano co najmniej pół miliona zamówień jeszcze przed pojawieniem się płyty w skelpach, pierwsze tłoczenie zniknęło z półek w kilka dni. Jednak to nie ono jest dziś najbardziej poszukiwane przez kolekcjonerów, lecz paradoksalnie — drugie tłoczenie stereo z 1965 roku, a wszystko za sprawą pomyłki w drukarni etykiet.

Na etykiecie strony pierwszej drugiego tłoczenia utwór drugi widnieje jako „I’m A Losser” zamiast poprawnego „I’m A Loser”. To nie jedyny kiks — niektóre egzemplarze mają też „Northern Ssongs” zamiast „Northern Songs” przy „Eight Days A Week”. Jak ujął to redaktor Goldmine: „ktoś w Parlophone ewidentnie miał naprawdę słabe umiejętności korekty tekstu”, ale dla kolekcjonera to od razu nabiera wartości.

Według Rare Record Price Guide wycena drugiego tłoczenia stereo z błędem „I’m A Losser” wynosi:

• 250 GBP (ok. 1 229 zł.) (NM — niemal idealny stan)
• 200 GBP (ok. 983 zł.) (EX — doskonały)
• 125 GBP (ok. 614 zł.) (VG — bardzo dobry)
• 20 GBP (ok. 98 zł.) (nawet w kiepskim stanie)

Warto zauważyć, że wewnątrz samego drugiego tłoczenia część nakładu ma już etykietę poprawioną — te egzemplarze wracają do normalnej wyceny rynkowej drugiego tłoczenia stereo.

Dlaczego egzemplarz z błędem jest droższy od pierwszego tłoczenia?

To paradoks, który warto wyjaśnić. Pierwsze tłoczenie stereo bez błędu jest wyceniane na 200 GBP (ok. 983 zł.) NM — o 50 funtów mniej niż drugie tłoczenie z „I’m A Losser”. Dlaczego? Bo kolekcjonerów fascynują nie tyle chronologiczne pierwszeństwa, co konkretne, rzadkie egzemplarze odbiegające w jakiś sposób od normy. Błąd drukarski to policzalna anomalia — istnieje skończona, mała partia egzemplarzy z „Losser” (przed wychwyceniem pomyłki i poprawą matrycy drukarskiej etykiety), podczas gdy pierwsze tłoczenie stereo bez błędu — choć starsze i samo w sobie rzadkie — trafiło na rynek w większym nakładzie. Ta logika rządzi całym kolekcjonowaniem płyt Beatlesów.

Co sprawdzać biorąc do ręki Beatles For Sale?

Gdy widzimy egzemplarz z czarno-żółtą etykietą Parlophone, trzy rzeczy zdradzą nam jego rangę:

Po pierwsze — tytuł utworu drugiego na stronie 1. Jeśli widzimy „I’m A Losser” — mamy drugie tłoczenie stereo z błędem, najbardziej wartościową wersję. Jeśli do tego napis „Northern Ssongs” przy „Eight Days A Week” — tym lepiej.

Po drugie — tekst zastrzeżenia praw po obwodzie etykiety. Jeśli zaczyna się od „The Parlophone Co. Ltd.” — mamy pierwsze tłoczenie (grudzień 1964), zarówno dla mono, jak i stereo. Od 1965 roku tekst zmieniono na „The Gramophone Co. Ltd.” Dodatkowo pierwsze tłoczenie ma napis „Recording first published 1964″ (zmieniony później na „(p) 1964″) oraz „Sold in U.K. subject to…”.

Po trzecie — kod podatkowy. Między otworem wrzecionowym a wewnętrznym rowkiem wytłoczony jest dwuliterowy kod podatkowy — na pierwszym tłoczeniu zwykle „KT” (obowiązujący od 1 lipca 1963 do marca 1968, stawka 25%). Kilka bardzo wczesnych egzemplarzy z grudnia 1964 ma jednak kod „MT” — starszy kod (styczeń–czerwiec 1963), który trafił na etykiety Beatles For Sale najwyraźniej jako pozostałość z poprzedniej partii materiałów drukarskich. Discogs odnotowuje obie warianty dla pierwszego tłoczenia. Paradoksalnie wersja z MT może być dla kolekcjonera jeszcze bardziej atrakcyjna — jako świadectwo pierwszych dni produkcji.

Pierwsze tłoczenie stereo (PCS 3062)

Data: 4 grudnia 1964. Kody matryc w dead waxie: YEX 142-1 (strona 1) i YEX 143-1 (strona 2). Okładka gatefold Garrod & Lofthouse Ltd. z laminowanym frontem i tyłem, z napisem „stereo” w outlinie na froncie okładki. W środku papierowa koperta z perforowanym logo „Use Emitex” i podszewką z papieru kalki. Wycena według Rare Record Price Guide:

• 200 GBP (ok. 983 zł.) (NM) — stan, w którym spotkanie egzemplarza z 1964 roku to już prawie loteria
• 160 GBP (ok. 786 zł.) (EX)
• 100 GBP (ok. 492 zł.) (VG)

Uwaga kolekcjonerska: istnieje też wariant pierwszego tłoczenia stereo, w którym napis „STEREO” na etykiecie jest przesunięty nieco w lewo (litera „O” wyrównana do prawej strony „N” w słowie PARLOPHONE), a kod podatkowy to właśnie MT — to najwcześniejsza ze wszystkich odmian pierwszego tłoczenia, odnotowana osobno przez Discogs.

Pierwsze tłoczenie mono (PMC 1240)

Kody matryc: XEX 503-3N (strona 1) i XEX 504-3N (strona 2). Ale tu niuans — TheBeatles-collection podaje, że w ramach pierwszego tłoczenia występują również kombinacje „crossover”: 3N/4N, 4N/3N oraz 4N/4N. Wszystkie klasyfikowane są jako pierwsze tłoczenie z grudnia 1964, bo mają te same etykiety, okładkę i inner sleeve. Dopiero matryce z końcówką -5N i późniejsze oznaczają kolejne tłoczenia. Rim text oczywiście zaczyna się od „The Parlophone Co. Ltd.”

Wycena Rare Record Price Guide:

• 100 GBP (ok. 492 zł.) (NM)
• 80 GBP (ok. 393 zł.) (EX)
• 50 GBP (ok. 246 zł.) (VG)

Mono jest tańsze od stereo, bo sprzedawało się w znacznie większym nakładzie — w 1964 roku w 1964 roku stereo było jeszcze luksusem, a większość brytyjskich gospodarstw domowych miała gramofony mono.

Kansas City, czyli ciekawostka prawna

Oto coś, co rzadko pojawia się w polskich tekstach o kolekcja płyt Beatlesów: pierwsze tłoczenie Beatles For Sale miało na etykiecie tytuł utworu A7 zapisany po prostu jako „Kansas City” (Lieber-Stoller) — jako utwór Jerry’ego Leibera i Mike’a Stollera. Problem w tym, że wykonanie Beatlesów było w rzeczywistości medley, czyli wiązanką łączącą tę kompozycję z „Hey! Hey! Hey! Hey!” Little Richarda, do której prawa należały do wytwórni Venice Music. Po interwencji prawników Venice Music etykieta została zmieniona na: „Medley: (a) Kansas City (Leiber/Stoller) (P)1964 Macmelodies Ltd./KPM. (b) Hey, Hey, Hey, Hey (Penniman) Venice Mus. Ltd. (P)1964.” Egzemplarze z pierwszego tłoczenia z pojedynczym „Kansas City” na etykiecie są szczególnie poszukiwane — to kolejna policzalna anomalia, tak jak „I’m A Losser” kilka miesięcy później.

Jak czytać stampery — identyfikacja bardzo wczesnych egzemplarzy

Dla ambitnych kolekcjonerów: pozycja o godz. 3 w dead waxie zawiera literowy kod tzw. stampera w systemie GRAMOPHLTD, gdzie G=1, R=2, A=3, M=4, O=5, P=6, H=7, L=8, T=9, D=0. Pozycja o godz. 9 wskazuje numer „matki” — płytę matrycową, z której wytłoczono stamper. Kombinacja YEX 142-1 / matka 1 / stamper G oznacza: pierwsza lakier-matryca, pierwsza matka, pierwszy stamper. To absolutny graal — jeden z pierwszych trzystu egzemplarzy, które zeszły z prasy 4 grudnia 1964 roku. Tak drobiazgowa identyfikacja pozwala czasem podwoić cenę nawet w obrębie pierwszego tłoczenia.

Późniejsze tłoczenia (1969 i później)

Od 1969 roku rim text zmienił się na „The Gramophone Co. Ltd.”, a w ciągu kolejnej dekady Parlophone przeszedł przez kilka kolejnych generacji etykiet (srebrno-czarna z logo EMI w latach 70., potem dwa loga EMI, wreszcie forma zdematerializowana w latach 80.). Wycena tych tłoczeń to 20–30 GBP (ok. 147 zł.) — mniej więcej tyle, ile osiągają na Allegro w stanie dobrym. To dobre płyty do codziennego słuchania, ale dla kolekcjonera nic ciekawego.

Oddzielnie warto wspomnieć o The Beatles in Mono — boksie z 2014 roku (Parlophone 5099963380118), w którym Beatles For Sale został wytłoczony na 180-gramowym winylu przez Optimal Media GmbH w Niemczech, z taśm analogowych mono. Okładka to dokładna kopia oryginału Garrod & Lofthouse. Reedycja ta sama w sobie zaczyna już osiągać na rynku wtórnym 40–60 GBP (ok. 295 zł.) — inflacja winylowa działa nawet na współczesne boksy.

Zestawienie porównawcze dla kolekcjonerów