Gdybym wybierał się na bezludną wyspę i mógłbym zabrać ze sobą tylko jeden album Beatlesów to prawdopodobnie byłby to właśnie Niebieski Album, czyli The Beatles 1967-1970. To dwupłytowe wydawnictwo zawiera 28 największych przebojów od czasu sesji nagraniowych Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band aż do rozwiązania zespołu i płyty Let It Be, w tym wydaną tylko na singlu piosenkę „Hey Jude”, a z nią najsłynniejszą codę w historii muzyki rozrywkowej (Na, na, na, na-na-na na…).
Pirat, który dał Beatlesom pomysł
Historia Niebieskiego Albumu zaczyna się paradoksalnie: nie w studiu Abbey Road i nie w gabinetach Apple, tylko w amerykańskiej telewizji w 1972 roku. Otóż nowojorska firma Audio Tape Inc. wypuściła wtedy czteropłytowy box The Beatles Alpha Omega, a na nim aż 120 utworów Beatlesów (plus kilka kompozycji solowych czwórki z Liverpoolu) sprzedawanych wysyłkowo, z reklamami emitowanymi w stacji ABC i lokalnych kanałach telewizyjnych, głównie na amerykańskim Środkowym Zachodzie. Cena była niezwykle przystępna – tylko 13,95 dolara za cztery płyty w pudełku. Było to szokująco tanio, ale powód był prozaiczny: firma Audio Tape Inc. po prostu nie płaciła tantiem autorskich, choć na okładce bezczelnie zapewniała, że „copyright royalties paid”.
Boxy były kuriozum pod względem dźwiękowym. Wszystkie ścieżki pochodziły z amerykańskich tłoczeń wytwórni Capitol prawdopodobnie przegrane z płyt, a nie z oryginalnych masterów. „Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band” znikał w fade-oucie tuż przed wprowadzeniem do „With a Little Help From My Friends”, który był umieszczony na zupełnie innej stronie. Kolejność utworów była mniej więcej alfabetyczna, dopóki komuś w redakcji tego wydania nie skończyła się cierpliwość i nie zaczął umieszczać piosenek jak popadnie.
Sprawa oczywiście oparła się o sąd i podobno zawarta została cicha ugoda, ale Allen Klein, ówczesny manager Apple Records zorientował się, że na rynku jest zapotrzebowanie na dobrej jakości składankę największych przebojów The Beatles. Przygotowano więc podwójne wydawnictwo też składające się z 4 krążków: Czerwony Album i Niebieski Album, a Klein osobiście wybrał listę utworów, dając jednak byłym Beatlesom prawo weta.
Lista utworów
| # | Utwór | Album źródłowy / singiel | Rok | UK | US |
|---|---|---|---|---|---|
| A1 | „Strawberry Fields Forever” | Singiel (Parlophone R 5570) | 1967 | stereo | stereo (miks 1966) |
| A2 | „Penny Lane” | Singiel (Parlophone R 5570) | 1967 | stereo | mono |
| A3 | „Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band” | Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band | 1967 | stereo | stereo |
| A4 | „With A Little Help From My Friends” | Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band | 1967 | stereo | stereo |
| A5 | „Lucy In The Sky With Diamonds” | Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band | 1967 | stereo | stereo |
| A6 | „A Day In The Life” | Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band | 1967 | stereo (fade-in z gwarem) | stereo (inny fade-in) |
| A7 | „All You Need Is Love” | Singiel (Parlophone R 5620) / Magical Mystery Tour (US) | 1967 | stereo | stereo |
| B1 | „I Am The Walrus” | B-side „Hello, Goodbye” / Magical Mystery Tour EP i LP | 1967 | stereo (6-taktowe intro) | stereo (4-taktowe intro) |
| B2 | „Hello, Goodbye” | Singiel (Parlophone R 5655) | 1967 | stereo | mono |
| B3 | „The Fool On The Hill” | Magical Mystery Tour EP i LP | 1967 | stereo | stereo |
| B4 | „Magical Mystery Tour” | Magical Mystery Tour EP i LP | 1967 | stereo | stereo |
| B5 | „Lady Madonna” | Singiel (Parlophone R 5675) | 1968 | stereo | stereo |
| B6 | „Hey Jude” | Singiel (Apple R 5722) | 1968 | stereo (skrócone ~9 sek.) | stereo (skrócone ~9 sek.) |
| B7 | „Revolution” | B-side „Hey Jude” (Apple R 5722) | 1968 | stereo | stereo |
| C1 | „Back In The U.S.S.R.” | The Beatles (White Album) | 1968 | stereo | stereo |
| C2 | „While My Guitar Gently Weeps” Harrison | The Beatles (White Album) | 1968 | stereo | stereo |
| C3 | „Ob-La-Di, Ob-La-Da” | The Beatles (White Album) | 1968 | stereo | stereo |
| C4 | „Get Back” | Singiel (Apple R 5777), wersja singlowa | 1969 | stereo (wersja singlowa) | stereo (wersja singlowa, na inserce błędnie oznaczona jako albumowa) |
| C5 | „Don’t Let Me Down” | B-side „Get Back” (Apple R 5777) | 1969 | stereo | stereo |
| C6 | „The Ballad Of John And Yoko” | Singiel (Apple R 5786) | 1969 | stereo | stereo |
| C7 | „Old Brown Shoe” Harrison | B-side „The Ballad Of John And Yoko” (Apple R 5786) | 1969 | stereo | stereo |
| D1 | „Here Comes The Sun” Harrison | Abbey Road | 1969 | stereo | stereo |
| D2 | „Come Together” | Abbey Road | 1969 | stereo | stereo |
| D3 | „Something” Harrison | Abbey Road / singiel (Apple R 5814) | 1969 | stereo | stereo |
| D4 | „Octopus’s Garden” Starr | Abbey Road | 1969 | stereo | stereo |
| D5 | „Let It Be” | Singiel (Apple R 5833), wersja singlowa | 1970 | stereo (wersja singlowa) | stereo (wersja singlowa) |
| D6 | „Across The Universe” | Let It Be (produkcja Phil Spector) | 1970 | stereo | stereo |
| D7 | „The Long And Winding Road” | Let It Be (produkcja Phil Spector) | 1970 | stereo | stereo |
|
Podsumowanie mono vs. stereo i różnic UK / US: Wydanie UK (PCSP 718, 1973): wszystkie 28 utworów w stereo. „I Am The Walrus” w wersji z 6-taktowym intro elektrycznego pianina (standardowe). Wydanie US (Capitol SKBO-3404, 1973): 2 utwory w mono („Penny Lane”, „Hello, Goodbye”), reszta w stereo. „I Am The Walrus” w unikatowej wersji z 4-taktowym intro. „Strawberry Fields Forever” w oryginalnym miksie stereo z 1966. Na inserce amerykańskiej błędnie opisano „Get Back” jako wersję albumową (w rzeczywistości to wersja singlowa, identyczna jak na UK). Skrócenia i fade’y: „Hey Jude” skrócone o około 9 sekund względem oryginalnego singla w obu wydaniach winylowych (pełna długość przywrócona dopiero na CD 1993). „A Day In The Life” wchodzi z fade-in na gwarze tłumu, różnym na UK i US (na CD 1993 zastosowano clean version z soundtracku Imagine: John Lennon 1988). Ciekawostki autorskie: na Niebieskim Albumie pojawiają się kompozycje spoza duetu Lennon-McCartney: trzy utwory George’a Harrisona („While My Guitar Gently Weeps”, „Here Comes The Sun”, „Something”) oraz jeden Ringo Starra („Octopus’s Garden”). „Across The Universe” i „The Long And Winding Road” noszą kredyty Phila Spectora jako producenta (McCartney i George Martin nie zaaprobowali jego produkcji, co później stało się powodem wydania Let It Be… Naked w 2003). Wariant hiszpański: na hiszpańskim tłoczeniu „The Ballad Of John And Yoko” zastąpiono utworem „One After 909″, ponieważ singiel z 1969 został objęty zakazem emisji na hiszpańskich falach ze względu na odniesienia do „Christ” i „Gibraltar”. Rozszerzenie 2023: wersja 50th Anniversary dodała 9 utworów: „Within You Without You”, „Dear Prudence”, „Glass Onion”, „Blackbird”, „Hey Bulldog”, „Oh! Darling”, „I Want You (She’s So Heavy)”, „I Me Mine” oraz „Now And Then” (ostatnia piosenka The Beatles, ukończona w 2023 z demo Lennona z lat 70.). |
|||||
Premiera: 2 kwietnia 1973 (USA), 19 kwietnia (UK)
Niebieski Album ukazał się w USA 2 kwietnia 1973 roku i dwa tygodnie później w UK. Płyta wyszła jednocześnie z Czerwonym Albumem, na którym znajdują się przeboje z wcześniejszego etapu kariery The Beatles, ale to właśnie Niebieski Album wspiął się 26 maja na pierwsze miejsce w amerykańskim zestawieniu Billboard Top 200 najlepszych płyt (Czerwony Album zajął wtedy 3 miejsce), spychając wówczas na drugie miejsce płytę Houses Of The Holy grupy Led Zeppelin.

W Wielkiej Brytanii album dotarł do drugiego miejsca. Do końca 1973 roku w samych Stanach sprzedano 1,3 miliona sztuk, a do końca dekady już 5,85 miliona. Dzisiejszy licznik sprzedaży światowej Blue Album wynosi, według szacunków ChartMasters, to około 24,3 miliona egzemplarzy, co czyni ten album jedną z trzech najlepiej sprzedających się kompilacji Beatlesów (obok płyty 1 i Czerwonego Albumu).
Jak na prawdziwych kolekcjonerów przystało interesuje nas oczywiście pierwsze brytyjskie wydanie i relatywnie dość łatwo je zdobyć w Polsce. Ja swój egzemplarz kupiłem dość przypadkowo zamawiając z Allegro kilka innych płyt i na dokładkę poprosiłem o dołożenie The Beatles 1967-1970. Jak się okazało, dostałem pierwsze tłoczenie. Okładka tego albumu jest bliźniaczo podobna do The Beatles 1962-1966 różniąc się jedynie kolorem.


Na stronach wewnętrznych pierwszego wydania brytyjskiego tego albumu George Martin i Phil Spector nie zostali wymienieni jako producenci. Błąd ten został później poprawiony i na okładkach kolejnych tłoczeń po prawej stronie na wysokości tytułów „Across The Universe” i „The Long And Winding Road” znajduje się wzmianka: „All titles produced by George Martin with the exception of 'Across The Universe’ and 'The Long And Winding Road’ which were produced by Phil Spector”. Jeśli tego tekstu brakuje to znaczy, że mamy do czynienia z pierwszym oryginalnym wydaniem.

Dodatkowo płyty pierwszego wydania zapakowane są w ciemno niebieskie koperty zadrukowane tekstami piosenek. Mają one 2 lub 3 rogi obcięte – portal The Beatles Collection twierdzi, że powinno ich być 3, ale ja osobiście miałem w ręku kilka najprawdziwszych egzemplarzy pierwszego wydania, gdzie koperty miały tylko po dwa obcięte narożniki. Tak czy inaczej, w każdym następnym wydaniu nie występują już obcięte rogi i w ten sposób można na pierwszy rzut oka identyfikować album, jaki mamy w ręku.
Uwaga kolekcjonerska: 1967-1970 formalnie miał numer katalogowy PCSP 718 dla całego kompletu, ale dwie płyty miały swoje własne numery wewnętrzne: PCS 7181 dla pierwszego LP i PCS 7182 dla drugiego. Taki zabieg numeracyjny był typowy dla Parlophone w latach 70.
Podobnie jednak jak w przypadku Czerwonego Albumu pierwsze tłoczenie rozpoznajemy definitywnie po numerach matryc odciśniętych na końcówkach płyt. Są to:
- Strona 1: YEX 909-1
- Strona 2: YEX 910-1
- Strona 3: YEX 911-1
- Strona 4: YEX 912-1
W edług The Beatles Collection na rynku pojawiają się też egzemplarze z dwiema innymi kombinacjami matryc także przynależące do pierwszego tłoczenia. Są to: -1/-3/-3/-1/ (te numery matryc ma mój Niebieski Album) lub rzadziej -2/-2/-2/-1 .
Drugie tłoczenie ma inne numery matryc: -4/-3/-2/-1/, -4/-3/-3/-1/, -3/-3/-2/-1//, -5/-5/-2/-3/ lub -6/-5/-2/-3. W tym przypadku matryca z numerem -1 będzie pojawiać się tylko na stronie 4, -2 tylko na stronie 3.
Etykiety pierwsze tłoczenia mają ciemniejsze tło niż kolejne edycje. Na poniższej ilustracji etykieta pierwszego edycji jest po lewej, a drugiej edycji po prawej stronie.


Niebieski Album The Beatles 1967-1970 nigdy nie został oficjalnie wydany w PRL przez Polskie Nagrania Muza, a do Polski docierał w postaci egzemplarzy brytyjskich przywożonych z Zachodu albo wschodnioniemieckich tłoczeń. W 1980 roku wschodnioniemiecka Amiga wydała jednak jednopłytową wersję 1967-1970 (katalog 8 55 742), a na niej czternaście utworów wybranych głównie z pierwszej płyty oryginalnego kompletu. Okładka była uproszczona, bez rozkładówki z charakterystycznymi promieniami, stąd w Polsce popularnie nazywano ją „słoneczko”. Dla kolekcjonera wydań zza Żelaznej Kurtyny jest to dziś jeden z ciekawszych obiektów z katalogu Amigi. Piszę o nim w tym artykule.
Przewodnik kolekcjonera (zestawienie wydań Niebieskiego albumu)
| Tłoczenie | Rok / nr kat. | Matryce | Cechy rozpoznawcze | Wartość rynkowa |
|---|---|---|---|---|
|
1. tłoczenie
matowe etykiety Apple
stereo
|
20 kwietnia 1973 Apple PCSP 718 (PCS 7181 / PCS 7182) |
YEX 909-1 (str. 1)
YEX 910-1 (str. 2)
YEX 911-1 (str. 3)
YEX 912-1 (str. 4)
crossover 1. tłoczenia:-1/-3/-3/-1 oraz -2/-2/-2/-1 |
Matowe etykiety Apple na ciemnoniebieskim tle Rim text: „Mfd. in U.K.”, „An Apple Record”, „An EMI Recording”, „The Gramophone Company Limited” Laminowana okładka gatefold Garrod & Lofthouse Brak kredytów produkcyjnych George’a Martina wewnątrz rozkładówki Ciemnoniebieskie die-cut inner sleeves z trzema ściętymi rogami, z tekstami utworów |
£80 (ok. 394 zł.)–120 NM £50 (ok. 246 zł.)–70 EX £25 (ok. 123 zł.)–35 VG |
|
2. tłoczenie
błyszczące etykiety
stereo
|
20 grudnia 1978 Apple / EMI PCSP 718 |
Najczęstsze kombinacje: -4/-3/-2/-1
-4/-3/-3/-1
-3/-3/-2/-1
-5/-5/-2/-3
-6/-5/-2/-3
|
Błyszczące etykiety Apple Laminowana okładka Garrod & Lofthouse Kredyt produkcyjny George’a Martina wewnątrz rozkładówki Niebieskie die-cut inner sleeves z czterema zaokrąglonymi rogami |
£25 (ok. 123 zł.)–40 NM £15 (ok. 74 zł.)–25 EX |
|
2. tłoczenie — niebieski winyl
limitowane
|
1978 Apple PCSPB 718 |
Matryce jak w 2. tłoczeniu czarnym |
Niebieski winyl (limitowana edycja kolorowa) Okrągły sticker na froncie okładki: „Limited Edition Blue Vinyl” Bez stickera wycena spada Niemieckie tłoczenie (EMI Electrola) dostępne jako 1C 172-05 309/310 |
£30 (ok. 148 zł.)–50 NM ze stickerem £15 (ok. 74 zł.)–20 bez stickera |
|
3. tłoczenie
stereo
|
1980–1983 Apple / EMI PCSP 718 |
Kombinacje matryc: -6/-5/-5/-3
-6/-6/-2/-3
-7/-6/-3/-3
-9/-7/-7/-6
|
Nielaminowana okładka Garrod & Lofthouse Kredyty George’a Martina wewnątrz Etykiety jak w 2. tłoczeniu Niebieskie inner sleeves bez ściętych rogów |
£15 (ok. 74 zł.)–25 NM £8 (ok. 39 zł.)–15 EX |
|
4. tłoczenie
zielone jabłko
stereo
|
1983–1987 Apple / EMI PCSP 718 |
YEX 909-9-1-2
YEX 910-7-1-2
YEX 911-7
YEX 912-6-1-3
|
Etykieta Apple na ciemnozielonym tle Rim text w pozycji godz. 5: „UNAUTHORISED COPYING, HIRING, RENTING, PUBLIC PERFORMANCE AND BROADCASTING” Nielaminowana okładka z kodem kreskowym Tekst „Sleeve printed in England Manufactured in England” |
£10 (ok. 49 zł.)–18 NM £5 (ok. 25 zł.)–10 EX |
|
5. tłoczenie — niebieski winyl 1993
remaster
|
14 lutego 1994 Apple PCSPP 718 (0777 7 97039 0) |
PCSPP 7181 A-01-01-1
PCSPP 7181 B-2-01-1
PCSPP 7182 A-01-01-1
7182 B-01-01-1
|
Niebieski winyl, wydanie cyfrowo zremasterowane Limitowany nakład: 20 000 egzemplarzy Nielaminowana okładka z okrągłym czarno-białym stickerem Niebieskie inner sleeves + plakat Beatlesów w zestawie |
£40 (ok. 197 zł.)–60 NM £20 (ok. 98 zł.)–30 EX rośnie |
|
6. tłoczenie — reedycja 2014
180g
|
21 listopada 2014 Apple 0602547048448 |
11140 1A…
11140 1B…
11140 2C…
11140 1D…
|
Winyl 180 g, tłoczenie Optimal Media GmbH (Niemcy) Przygotowane z oryginalnego brytyjskiego kompilacyjnego mistrza z 1973 roku Faksymile okładki Garrod & Lofthouse Insert z notatkami |
£30 (ok. 148 zł.)–45 (rynek wtórny) |
|
7. tłoczenie — Deluxe 50th Anniversary
2023 / 3LP
|
10 listopada 2023 Apple 0602455920805 |
Half-speed master, Abbey Road, Room 30 Inżynier: Miles Showell Sides A–F: BN96948–BN96950 |
3 LP, 38 utworów (oryginalne 28 + 12 dodanych) Sześć nowych miksów stereo 2023: „I Am the Walrus”, „The Fool on the Hill”, „Magical Mystery Tour”, „Revolution”, „Hey Bulldog”, „Old Brown Shoe” Debiut „Now and Then” — ostatniego singla Beatlesów Dostępne na czarnym i niebieskim winylu Notki Johna Harrisa |
£50 (ok. 246 zł.)–80 (wersja niebieska) £40 (ok. 197 zł.)–60 (wersja czarna) |
|
Szybki check pierwszego tłoczenia UK (20 kwietnia 1973):
matowe, nie błyszczące etykiety Apple · ciemnoniebieskie tło etykiety · rim text „Mfd. in U.K. / An Apple Record / An EMI Recording / The Gramophone Company Limited” · matryce YEX 909-1/910-1/911-1/912-1 (lub wczesne crossover -1/-3/-3/-1 oraz -2/-2/-2/-1) · brak kredytów George’a Martina wewnątrz rozkładówki · laminowana okładka Garrod & Lofthouse · ciemnoniebieskie die-cut inner sleeves z trzema ściętymi rogami i tekstami utworów · numer PCSP 718 z podnumerami PCS 7181 / PCS 7182 dla poszczególnych płyt Ciekawostka kolorystyczna: według legendy kolory Red i Blue Album odpowiadają barwom dwóch klubów piłkarskich z Liverpoolu — odpowiednio Liverpool FC (czerwony) i Everton FC (niebieski). TheBeatles-Collection podaje to jako fakt, Radio X jako „legend has it” — ale akurat ta wersja zdarzenia zbyt pięknie pasuje do mitologii Beatlesów, żeby nie powtórzyć jej w każdym artykule kolekcjonerskim. |
||||
Ilustracje etykiet oraz część szczegółów dotyczących poszczególnych wydać zaczerpnąłem ze stron The Beatles Collection i The Beatles Record Collection.