Rubber Soul jak rozpoznać pierwsze tłoczenie mono?

Raz na jakiś czas trafia się prawdziwa gratka — ciekawa płyta w cenie daleko poniżej wartości rynkowej. Ostatnio udało mi się w ten sposób zdobyć egzemplarz mono Rubber Soul z matrycami XEX 579-5 / XEX 580-5, w stanie VG+, za 60 złotych. Rare Record Price Guide wycenia takie tłoczenie na 45 GBP (ok. 222 zł.). Przy tej okazji warto opowiedzieć, jak odróżnić poszczególne tłoczenia, co naprawdę kryje się pod pojęciem Loud Cut i dlaczego ten słynny „wyjątkowy” first press nie jest — wbrew rynkowej legendzie — czymś, czego warto szukać.

Album wyszedł 3 grudnia 1965 roku, ale historia jego tłoczeń rozgrywa się w gorączkowym tygodniu pod koniec listopada. Inżynier masteringu EMI Harry Moss (inicjały HTM w dead wax) wyciął pierwsze matryce mono — XEX 579-1 / XEX 580-1 — 17 listopada 1965 roku. Tłoczenie ruszyło niemal natychmiast, ale szybko okazało się, że coś jest nie tak. Wkrótce po rozpoczęciu produkcji EMI zdecydowało, że Moss wyciął album zbyt głośno, i wstrzymało tłoczenie. Te wczesne pressy są tonalnie niezbilansowane: bas jest mułowaty i nieczytelny, a wokale — zbyt ostre i agresywne. Stąd wzięła się nazwa Loud Cut, choć płyta nie jest w istocie mierzalnie głośniejsza od późniejszych wersji — termin okazał się chwytliwy i przyjął się w obiegu kolekcjonerskim.

18 listopada Moss wykonał drugi zestaw matryc (-2/-2), który jednak również nie trafił do produkcji. 19 listopada zajęła się tym Hazel Yarwood (na zdjęciu po lewej stronie) — jedna z najwybitniejszych inżynierek EMI. Yarwood pracowała w Abbey Road od 1947 do 1985 roku i jako pierwsza sprawiła, że diamentowy rylec tnący działał na lakierach — przełom techniczny, który zdefiniował erę nowoczesnego masteringu na winylu. arwood wycięła 19 listopada matryce -3/-3, a 23 listopada — finalne matryce -4/-4. To właśnie te weszły do masowej produkcji przed świętami 1965 roku.

Na początku 1966 roku EMI otrzymało skargi na jakość płyt od klientów i ponownie zlecono przygotowanie nowych matryc — 28 stycznia 1966 roku Yarwood wycięła zestaw -5/-5, który stał się standardem aż do 1981 roku i jest powszechnie uważany za najlepiej brzmiącą wersję.

Jak liczyć tłoczenia?

Tu zaczynają się rozbieżności. Yoko Ono w The Beatles Record Collection kataloguje:

• XEX 579-1 / XEX 580-1 — pierwsze tłoczenie (Loud Cut)
• XEX 579-4 / XEX 580-4 — drugie tłoczenie
• XEX 579-5 / XEX 580-5 — trzecie tłoczenie

Rare Record Price Guide oraz The Beatles Collection traktują z kolei matryce -4/-4 i -5/-5 jako zbiorcze drugie tłoczenie, rozróżniane wyłącznie etykietami i latami produkcji. Mój egzemplarz (-5/-5) jest więc trzecim tłoczeniem wg Yoko Ono, a drugim wg Rare Record Price Guide — stąd nieco myląca terminologia w tytule.

Dlaczego Loud Cut jest poszukiwany?

Bo jest stosunkowo rzadki i wpisuje się w mitologię kolekcjonowania przedmiotów z pomyłkami w druku lub produkcji płyty.

Loud Cut nie jest naprawdę głośniejszy — i pamiętajmy, że został wycofany z produkcji z konkretnego powodu. Rynek kolekcjonerski zdaje się o tym zapominać, windując ceny pierwszych pressów tylko dlatego, że są pierwsze. To tłoczenie -5/-5 Yarwood jest powszechnie uważane za najlepiej brzmiące i to właśnie na nim opierał się remastering z 1981 roku.

Bez względu na sposób liczenia kolejnych tłoczeń, dość powszechnie uważa się, że matryce -5/-5 są najlepsze brzmieniowo, więc najlepiej ich się słucha.

Jak odróżnić tłoczenia — etykiety

Płyty z matryc -1/-1 oraz późniejszych mają czarno-żółte etykiety Parlophone z dużym napisem PARLOPHONE i oznaczeniem 33⅓ RPM ponad nim po lewej stronie. Musi widnieć zdanie „SOLD IN U.K. SUBJECT…”. Etykiety Loud Cut mogą mieć dwa warianty czcionek: bezszeryfową (częstszą w najwcześniejszych pressach, na dole po lewej stronie)) oraz szeryfową (pojawiającą się nieco później w tym samym nakładzie). Różnią się też wielkością numeru katalogowego po prawej stronie i położeniem daty produkcji względem numeru strony po lewej.

Poniżej interesujący film kolekcjonera płyt Beatlesów z UK, który prezentuje 26 różnych wydań „Rubber Soul”.