Rozpoznaj pressing po etykiecie Parlophone

Wytwórnia płytowa Parlophone Records Limited została założona w 1896 roku przez szwedzkiego wynalazcę Carla Lindströma działającego w Berlinie (pierwotna nazwa to Parlophon). Charakterystyczne logo wytwórni — znak przypominający funta szterlinga £ — to w istocie stylizowana gotycka litera L, oznaczająca właśnie Lindströma, a nie brytyjską walutę. Brytyjski oddział wytwórni został założony 8 sierpnia 1923 r. pod nazwą The Parlophone Company Limited i szybko zdobył renomę jako wytwórnia płyt jazzowych. 5 października 1926 r. Columbia Graphophone Company przejęła Parlophone, a w 1931 r. Columbia połączyła się z Gramophone Company, tworząc Electric & Musical Industries Ltd. — powszechnie znane jako EMI. Parlophone działało dalej jako marka zależna.

George Martin dołączył do Parlophone w 1950 roku jako asystent Oscara Preussa — założyciela londyńskiego oddziału. Kiedy Preuss przeszedł na emeryturę w 1955 roku, Martin przejął kierownictwo wytwórni. To właśnie on w 1962 roku podpisał kontrakt z nieznanym wówczas zespołem z Liverpoolu — The Beatles — i tym samym zmienił historię muzyki popularnej. Parlophone wydało albumy The Beatles aż do płyty Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band. Kolejne — Biały Album, Yellow Submarine, Abbey Road i Let It Be — zostały wydane przez wytwórnię Beatlesów Apple Records, ale były produkowane i dystrybuowane przez EMI i opatrzone numerami katalogowymi Parlophone.

EMI rozpoczęło tłoczenie edycji stereo pod marką Parlophone w 1960 roku, nadając płytom kolejne 4-cyfrowe numery katalogowe z „3″ na początku (seria PCS). Przez pierwsze lata tłoczono więcej płyt mono niż stereo, a kiedy ta proporcja zmieniała się na korzyść stereo, Beatlesi wydawali płyty już pod własną marką Apple. EMI publikowała jednak kolejne edycje starszych płyt i ponieważ wraz z upływem czasu ewoluował też wygląd etykiet, niemal każdy tytuł wydany pod marką Parlophone ukazywał się z innym — lub tylko nieco innym — wyglądem etykiety.

Ten artykuł stanowi zebranie wielu rozproszonych informacji, czerpiąc m.in. ze świetnego przewodnika Yoko Ono po wydawnictwach The Beatles oraz książki „The Beatles: Collecting The Original U.K. Pressings, 1962-1970” Tony Bage’a.

Złoto-Czarna (marzec–lato 1963)

Charakterystyczna najstarsza etykieta, jaką spotkamy na płytach The Beatles, jest złoto-czarna ze słowami LONG PLAYING w otoczeniu gwiazdek (najczęściej sześciu lub ośmiu) na górze. Do początku 1963 r. etykiety wydań stereo miały ten dokładnie sam wygląd jak etykiety mono, ale z dodanym dużym banerem STEREO wydrukowanym pod logo Parlophone.

Ze złoto-czarną etykietą ukazały się dwa pierwsze tłoczenia albumu Please Please Me — i tu kryje się istotny detal kolekcjonerski: pierwsze tłoczenie ma błędny kredyt wydawniczy „Dick James Mus. Co.” przy czterech utworach, podczas gdy drugie tłoczenie poprawia go na „Northern Songs”. Błąd wyniknął stąd, że składacz nie wiedział, że Lennon i McCartney powołali właśnie własną firmę wydawniczą. Różnicę tę można dostrzec na etykiecie, a oba warianty są dziś wyjątkowo rzadkie i kosztowne.

Praktycznie każdy egzemplarz PPM z tą etykietą jest na wagę złota, bez względu na to, czy to pierwsze, czy drugie tłoczenie.

Czarno-żółta „tranzytowa” ( lato 1963)

W połowie 1963 r. Parlophone zmieniło wygląd etykiety, czyniąc ją bardziej nowoczesną, i w ten sposób pojawił się czarno-żółty label, który — z licznymi drobnymi modyfikacjami — był używany do połowy 1969 roku.

Czarno-żółta etykieta tranzytowa powstała w wyniku błędu przy produkcji matryc drukarskich. Kiedy były one modyfikowane, przez pomyłkę pozostawiono jeden drobny szczegół z etykiety złoto-czarnej: oznaczenie prędkości płyty „33⅓”, które nieoczekiwanie pojawia się po prawej stronie numeru matrycy — właśnie tam, gdzie widniało na poprzednim projekcie etykiety. Ponieważ duże „33⅓ R.P.M.” widniało już w górnej części nowej etykiety, oznaczenie to było zduplikowane i zbędne.

Innym znakiem charakterystycznym tego przypadkowego wariantu jest brak dopisku RECORDING FIRST PUBLISHED 1963 po lewej stronie nad numerem strony. Ta pierwsza czarno-żółta etykieta wykorzystywana była bardzo krótko — tylko latem 1963 r. Etykiety płyt stereo wyglądały jak etykiety mono, z wyjątkiem prefiksu numeru płyty i słowa STEREO wydrukowanego po prawej stronie nad logo Parlophone.

Tylko trzecie tłoczenie albumu Please Please Me otrzymało tę konkretną etykietę, bo błąd 33⅓ został dość szybko wyłapany i wyeliminowany.

Czarno-żółta z RECORDING FIRST PUBLISHED (jesień 1963–1964)

Na jesieni 1963 roku pojawiło się czwarte tłoczenie Please Please Me, a 22 listopada wydana została płyta With The Beatles (mono i stereo). W obu przypadkach stosowano już czarno-żółtą etykietę z nowym dopiskiem RECORDING FIRST PUBLISHED 1963 po lewej stronie tuż nad numerem strony. Tekst obwodowy etykiety zaczyna się od THE PARLOPHONE CO. LTD.

Czarno-żółta ze zdaniem SOLD IN U.K. (1964-1965)

W lutym 1964 r. zdanie SOLD IN U.K. SUBJECT TO RESALE PRICE CONDITIONS, SEE PRICE LISTS zostało wprowadzone na etykietach wszystkich singli, EP-ek i LP (mono i stereo). Z tą właśnie wersją etykiety zostały wydane pierwsze tłoczenia Beatles For Sale i A Hard Day’s Night, a także kolejne tłoczenia poprzednich — za jednym wyjątkiem: edycja mono With The Beatles nigdy nie ukazała się z etykietą mającą ten nowy dopisek.

Czarno-żółta z THE GRAMOPHONE CO. LTD. i (P)(1965-1968)

Około połowy 1965 r. EMI wprowadziło kolejne poprawki do etykiety. Przede wszystkim zdanie RECORDING FIRST PUBLISHED 1963 zostało zastąpione przez symbol (P). Dodatkowo zmienił się podmiot prawny wskazany w półokrągłym zastrzeżeniu praw wydawniczych — dotychczas wymieniane THE PARLOPHONE CO. LTD zostało zastąpione przez THE GRAMOPHONE CO. LTD. Warto zaznaczyć, że zmiana ta nie nastąpiła jednocześnie: przez krótki czas istniały etykiety z THE PARLOPHONE w tekście obwodowym i już bez dopisku RECORDING FIRST PUBLISHED — zanim w pełni wdrożono nową wersję z THE GRAMOPHONE.

Z takimi etykietami ukazywały się właściwie wszystkie kolejne płyty The Beatles wydane przez Parlophone, a także wznowienia wcześniejszych (za wyjątkiem edycji mono With The Beatles).

W międzyczasie EMI testowało dwie różne czcionki i dlatego część etykiet korzysta z fontu bezszeryfowego, czyli bezogonkowego (jak w przypadku Help!), a część z szeryfowego (jak w przypadku Rubber Soul), choć były one często zamieniane w różnych tłoczeniach tego samego tytułu. Uwaga: w tekście oryginału podane nazwy Arial i Times New Roman są anachroniczne — te konkretne kroje nie były stosowane w poligrafii lat 60.; chodzi o fonty do nich zbliżone. samego tytułu.

Czarno-żółta bez SOLD IN U.K. (1969)

W tym czasie Parlophone nie wydawało już nowych płyt The Beatles, ale na kolejnych tłoczeniach poprzednich — od lata 1969 r., tylko przez kilka miesięcy — stosowano schyłkową wersję czarno-żółtej etykiety już bez zdania SOLD IN U.K. SUBJECT TO RESALE PRICE CONDITIONS, SEE PRICE LISTS.

Taką etykietę spotkamy np. w trzecim tłoczeniu Rubber Soul, a także w trzecim i czwartym tłoczeniu edycji mono i drugim stereo płyty Revolver.

Czarno-srebrna One-Box (1969-1970)

Pod koniec 1969 roku powstała nowa etykieta ze srebrnym nadrukiem na czarnym tle, z jedną ramką loga EMI i logo PARLOPHONE w całości w kolorze srebrnym. W tym czasie nowe płyty Beatlesów były wydawane już przez Apple, ale dziewięć starszych albumów było tłoczonych z tą etykietą w stereo i tylko trzy w mono: Please Please Me, Help! i Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band.

Etykieta one-box (lub 1-box) była tylko przejściowa i stąd płyty z nią wytłoczone — zwłaszcza edycje mono — są dziś poszukiwane przez kolekcjonerów.

Czarno-srebrna 2-Box THE GRAMOPHONE CO. LTD (1970-1973)

W połowie 1970 roku ostatecznie dodano do etykiety drugą ramkę loga EMI i od tej pory zaczęto mówić o wersji 2-box. W Polsce szczególnie rozpowszechnione są egzemplarze Sgt. Peppera z tą etykietą — większość aukcji Allegro z tym albumem ma właśnie etykietę 2-box.

W wersji tej etykiety stosowanej w latach 1970-1973 półokrągły tekst wskazujący właściciela praw wydawniczych rozpoczyna się od THE GRAMOPHONE CO. LTD.

Czarno-srebrna 2-Box EMI (1973-1981)

W 1973 roku nazwa wytwórni wokół etykiety zmieniła się ostatecznie z Gramophone na EMI. Każda płyta z etykietą 2-box i nazwą EMI w półokrągłym tekście świadczy o tym, że została wytłoczona w 1973 roku lub później.

Z tą etykietą były tłoczone wyłącznie płyty stereo. Od 1973 do 1981 nie ukazało się już żadne wznowienie w wersji mono.

Czarno-żółta re-edycja (1981)

Czarno-żółta etykieta, najczęściej używana w latach 60., została ponownie zastosowana w 1981 roku z okazji re-edycji albumów The Beatles w wersji mono. Nie wytłoczono wówczas żadnych LP stereo. Etykiety te mają napis zastrzeżenia praw ALL RIGHTS…MANUFACTURED IN THE UK BY EMI RECORDS LIMITED oraz słowo MONO w prawej górnej części nad nazwą PARLOPHONE — to właśnie te dwa elementy pozwalają jednoznacznie odróżnić reedycję z 1981 roku od oryginałów z lat 60.

Ściąga dla kolekcjonera

Etykiety Parlophone na płytach The Beatles — UK (1963–1981)
marzec–lato 1963	Złoto-czarna 1. i 2. tłoczenie PPM	Czarne tło, złoty druk, napis LONG PLAYING w otoczeniu gwiazdek. Stereo: identyczny wygląd z dużym banerem STEREO pod logo. Wyłącznie dwa pierwsze tłoczenia „Please Please Me” — pierwsze z błędnym kredytem „Dick James Mus. Co.”, drugie poprawionym na „Northern Songs”. Najrzadsze i najdroższe etykiety w całym katalogu Beatlesów.
lato 1963	Czarno-żółta tranzytowa tylko 3. tłoczenie PPM	Pierwsze czarno-żółte tłoczenie. Błąd produkcyjny: mała cyfra „33⅓” pozostała po prawej stronie numeru matrycy ze starej płytki drukarskiej. Brak dopisku RECORDING FIRST PUBLISHED 1963. Stosowana tylko przez kilka tygodni — wyłącznie trzecie tłoczenie PPM. Wariant wyjątkowo poszukiwany.
jesień 1963–1964	Czarno-żółta z RECORDING FIRST PUBLISHED Parlophone rim	Pojawia się dopisek RECORDING FIRST PUBLISHED 1963 po lewej stronie nad numerem strony. Tekst obwodowy zaczyna się od THE PARLOPHONE CO. LTD. Z tą etykietą ukazało się 4. tłoczenie PPM oraz pierwsze wydanie „With The Beatles” (22 listopada 1963).
luty 1964–1965	Czarno-żółta ze SOLD IN U.K. Parlophone rim	Dodano zdanie SOLD IN U.K. SUBJECT TO RESALE PRICE CONDITIONS, SEE PRICE LISTS. Pierwsze tłoczenia „A Hard Day’s Night” i „Beatles For Sale”. Wyjątek: edycja mono „With The Beatles” nigdy nie ukazała się z tym dopiskiem.
1965–1968	Czarno-żółta z THE GRAMOPHONE CO. LTD. i (P) Gramophone rim	RECORDING FIRST PUBLISHED zastąpione przez symbol (P). Tekst obwodowy zmienia się z THE PARLOPHONE CO. LTD na THE GRAMOPHONE CO. LTD. Dwie czcionki: bezszeryfowa (Help!) i szeryfowa (Rubber Soul), niekiedy mieszane w różnych tłoczeniach tego samego tytułu. Obowiązująca etykieta dla „Revolver” i „Sgt. Pepper”.
lato 1969	Czarno-żółta bez SOLD IN U.K. Gramophone rim	Schyłkowa wersja etykiety żółto-czarnej: usunięto zdanie SOLD IN U.K., zachowano THE GRAMOPHONE CO. LTD w tekście obwodowym. Stosowana tylko przez kilka miesięcy. Spotykana m.in. w 3. tłoczeniu „Rubber Soul” i 3.–4. tłoczeniu mono „Revolver”.
Era czarno-srebrna (1969–1981)
koniec 1969–1970	Czarno-srebrna One-Box (1-box) przejściowa	Srebrny druk na czarnym tle. Jedno logo EMI (bez ramki). Logo PARLOPHONE w całości srebrne. Stereo: 9 albumów; mono: wyłącznie „Please Please Me”, „Help!” i „Sgt. Pepper” — trzy jedyne mono z tą etykietą. Etykieta przejściowa, stąd płyty (zwłaszcza mono) są dziś aktywnie poszukiwane.
1970–1973	Czarno-srebrna 2-Box Gramophone Gramophone rim	Dodano drugą ramkę loga EMI — stąd nazwa 2-box. Tekst obwodowy zaczyna się od THE GRAMOPHONE CO. LTD. Najczęściej spotykana dziś w Polsce wersja „Sgt. Peppera” — dominuje na Allegro. Wyłącznie stereo.
1973–1981	Czarno-srebrna 2-Box EMI EMI rim	Tekst obwodowy zmienia się z THE GRAMOPHONE CO. LTD na EMI. Każda płyta z 2-box i napisem EMI w tekście obwodowym pochodzi z 1973 roku lub później. Wyłącznie stereo — żadnego wznowienia mono w tym okresie.
1981	Czarno-żółta re-edycja mono MONO / EMI Records	Powrót do czarno-żółtego designu lat 60. wyłącznie dla re-edycji mono. Identyfikatory: napis MONO w prawej górnej części nad logo PARLOPHONE oraz tekst zastrzeżenia ALL RIGHTS…MANUFACTURED IN THE UK BY EMI RECORDS LIMITED. Żadnych LP stereo w tej serii. Dzięki tym dwóm markerom można bezbłędnie odróżnić od oryginałów z lat 60.