The Beatles 1962-1966 (PCSP 717)

Jeśli nie jesteś zawziętym kolekcjonerem winyli The Beatles i zastanawiasz się, jaki ich album warto mieć na półce, to odpowiedź jest prosta: ten. A w zasadzie raczej: te, bo w istocie mówimy o podwójnym wydawnictwie: The Beatles 1962-1966 i The Beatles 1967-1970, zwane potocznie Czerwonym Albumem i Niebieskim Albumem. Ukazały się one 2 kwietnia 1973 roku w USA, a w Wielkiej Brytanii dwa do trzech tygodni później (tu źródła są rozbieżne: Beatles Bible i Wikipedia podają 19 kwietnia, TheBeatles-Collection przy haśle PCSP 717 precyzuje 20 kwietnia). Były to pierwsze oficjalne kompilacje przygotowane po rozpadzie zespołu i powstały jako reakcja EMI/Apple na nielegalny zestaw bootlegowy Alpha Omega, sprzedawany od grudnia 1972 w amerykańskich reklamach telewizyjnych i radiowych przez firmę Audio Tape Inc. z New Jersey. Nic dziwnego więc, że premierze Czerwonego towarzyszyło hasło reklamowe „the only authorized collection of the Beatles”, co można luźno przetłumaczyć jako „jedyna autoryzowana kolekcja przebojów Beatlesów”.

Wyboru piosenek na 4 płyty, które ostatecznie podzielono na dwa oddzielne podwójne albumy, dokonał Allen Klein (na zdjęciu obok), który szefem Apple Records i reprezentował biznesowo Lennona, Harrisona i Starra (ale nigdy McCartneya). Przy ustalaniu listy utworów Czerwonego pominięte zostały kompozycje George’a Harrisona oraz jakiekolwiek covery, które pojawiały się na wczesnych płytach Beatlesów. Wielką zaletą tego wydawnictwa jest obecność na nim kilku wielkich przebojów nigdy wcześniej nie wydanych na płytach LP, jak choćby „From Me To You”. W zestawie znalazły się utwory ze strony A singli wydanych przez Parlophone do końca 1966 roku, a także kilka innych utworów z tego samego okresu, a mianowicie „All My Loving” z płyty With The Beatles, „Eight Days A Week” z Beatles For Sale, „Yesterday” z Help! oraz „Norwegian Wood” i „Michelle” z Rubber Soul.

Każdemu z czterech Beatlesów Klein dał prawo weta. Lennon później skomentował to tak dla Melody Maker: „Wysłali mi listy i zapytali o moją opinię, ale byłem wtedy zajęty” (cyt. za Tidal Magazine, 2023). McCartney z kolei w wywiadzie dla Rolling Stone z 1974 stwierdził: „Właściwie to niespecjalnie się nimi interesowałem. Nadal ich nawet nie słuchałem.” Jego niechęć miała drugie dno: Czerwony i Niebieski trafiły do sklepów dokładnie wtedy, gdy wchodził na półki jego własny album Red Rose Speedway, co stworzyło sytuację, w której Paul konkurował na listach przebojów sam ze sobą.

Na listach przebojów wynik był solidny: w UK album doszedł do trzeciego miejsca, w USA do trzeciego na Billboardzie i pierwszego na Cash Box. Sama sprzedaż w Stanach to 1 215 338 egzemplarzy do końca 1973 roku i blisko 5,5 mln do końca dekady.

Różnice między wersjami UK i USA

Wydania brytyjskie i amerykańskie nie są identyczne, co naszym kolekcjonerom często umyka, bo w Polsce krążą głównie kopie brytyjskie. Oto dwie najważniejsze różnice:

Po pierwsze, „Help!” w wersji USA (Capitol SKBO-3403) zaczyna się od krótkiego instrumentalnego fragmentu w stylu motywu z filmów o Jamesie Bondzie. Ten wstęp, skomponowany przez Kena Thorne’a dla amerykańskiej ścieżki dźwiękowej filmu Help!, nie pojawił się na wydaniu brytyjskim Czerwonego Albumu. To najczęściej wymieniana ciekawostka dla amerykańskich kolekcjonerów. Co zabawne, na reedycji 2023 half-speed, nawet w wersji USA, ten intro znika.

Po drugie, „I Feel Fine” na wydaniu UK to stereo z tzw. „whispering intro” (ledwo słyszalny szept inżyniera na początku i dźwięk uruchamianej taśmy), natomiast na wydaniu USA to wersja mono z albumu Beatles ’65, nasycone dodatkowym pogłosem. W USA w mono ukazały się też „Love Me Do”, „I Want To Hold Your Hand”, „A Hard Day’s Night” i „Ticket To Ride”, łącznie pięć utworów mono.

I jeszcze jedno. Brytyjskie pierwsze tłoczenie było w większości stereofoniczne, z dwoma wyjątkami. Oryginalnie w sztucznym stereo (fake stereo, bo prawdziwych wielośladów nie ma) znalazły się dwie ścieżki: wersja „Love Me Do” z Andy Whitem na perkusji (wersja, w której Ringo gra na tamburynie) oraz „She Loves You”. Na reedycji z 2014 roku, przygotowanej z oryginalnego masteru kompilacji z 1973, te dwa fake stereo zastąpiono prawdziwym mono. Warto o tym pamiętać, bo to duża różnica w brzmieniu.

Mój egzemplarz

W lutym 2020 r. trafiłem przypadkowo na giełdę płyt winylowych, gdzie znalazłem trzy cenne nabytki, a wśród nich pierwsze tłoczenie Czerwonego Albumu!

The Beatles 1962-1966 ma laminowaną z przodu i z tyłu okładkę z dwoma zdjęciami Beatlesów zrobionymi w tej samej pozie i w tym samym miejscu w odstępie ośmiu lat. Oba wykonał Angus McBean, z tym że zdjęcie z 1963 pochodzi z sesji do debiutanckiego Please Please Me i zostało zrobione przy poręczy schodów wewnątrz EMI House przy Manchester Square (budynek rozebrano w 1995). Zdjęcie z 1969 to rekonstrukcja tej samej pozycji, wykonana pierwotnie z myślą o niewydanym albumie Get Back. Projekt okładki obu albumów zrobił Tom Wilkes, a okładkę wyprodukowało wydawnictwo Garrod & Lofthouse Ltd., firma odpowiedzialna m.in. za okładki wielu albumów Apple i oryginalne tłoczenie Sgt. Pepper’s.

Na stronach wewnętrznych pierwszego wydania brytyjskiego tego albumu George Martin nie został wymieniony jako producent. Błąd ten został poprawiony i na okładkach kolejnych tłoczeń po prawej stronie na wysokości tytułu Yellow Submarine znajduje się dopisek: „All titles produced by George Martin”. Jeśli tej wzmianki brakuje to znaczy, że mamy do czynienia z pierwszym oryginalnym wydaniem.

Pierwsze tłoczenie rozpoznajemy w tym przypadku definitywnie po numerach matryc odciśniętych na końcówkach płyt. Są to:

Strona 1: YEX 905-1

Strona 2: YEX 906-1

Strona 3: YEX 907-1

Strona 4: YEX 908-1

W niektórych egzemplarzach pierwszego tłoczenia trafiają się też inne kombinacje matryc: -1/-1/-3/-1/ (ja mam właśnie taką), -3/-1/-1/-1/, -1/-3/-3/-1/ lub -2/-2/-4/-2. Prawdopodobnie matryce zastępowano na skutek uszkodzenia poprzedniej w trakcie tłoczenia całego nakładu, choć nigdzie nie znalazłem rozstrzygającej tę kwestię informacji.

Drugie tłoczenie (grudzień 1978 do 1980) rozpoznamy po innych zestawach matryc: -3/-4/-3/-3, -4/-4/-5/-3 lub -5/-5/-5/-5, a także po dopisku „All titles produced by George Martin” na wewnętrznej okładce Garrod & Lofthouse. Trzecie tłoczenie z lat 1980-1983 ma już niematową, niezaluzowaną okładkę i matryce -5/-5/-5/-5 lub -6/-5/-5/-6. Ogólnie, im niższe numery matryc, tym lepiej dla kolekcjonera.

Etykiety pierwszego tłoczenia

Czerwono-czerwony, czyli Pye pressing

A teraz coś, o czym w polskich źródłach nie pisze się prawie wcale: w obrębie pierwszego wydania UK z 1973 roku istnieje zakontraktowane na zewnątrz dodatkowe tłoczenie wykonane przez Pye Records, a zamówione przez EMI żeby zaspokoić szybko rosnący popyt na ten album. To właśnie te egzemplarze, wyglądające na pierwszy rzut oka jako normalne czarne winyle, przy oględzinach pod silnym światłem prześwitują wyraźnym, ciemnoczerwonym odcieniem. Etykieta jest matowa, identyczna z tłoczeniami EMI, ale matryce mają oznaczenia -2 albo -4 zamiast -1. Tak naprawdę to jest łakomy kąsek dla kolekcjonera, bo większość ogłoszeń na Discogs i eBay tego nie rozróżnia.

Kolejne wydania, czyli mapa dla ostrożnego kolekcjonera

Reedycja amerykańska (Capitol SKBO-3403) z 1973 r. jest o tyle ciekawa, że jej mastering został wykonany w Sterling Sound przez Lee Hulko (strony A i B) oraz w Capitol Mastering (strony C i D). Do tego dochodzi wspomniany wstęp „James Bond” przed „Help!”, który czyni wersję USA unikalną. W 1978 wyszła limitowana edycja SEBX-11842 na czerwonym winylu (Capitol Winchester pressing), a w 1993 oficjalna reedycja na czerwonym winylu PCSPP 717 (cyfrowo remasterowana, z plakatem w komplecie). W 2010 roku ukazała się też reedycja na CD z remasterami z 2009 roku (wykonanymi przez zespół Allana Rouse’a z Abbey Road), a w 2014 reedycja winylowa 180g z oryginalnego brytyjskiego masteru 1973 (na której, jak pisałem, „Love Me Do” i „She Loves You” dostały prawdziwe mono zamiast fake stereo).

Wreszcie 10 listopada 2023 ukazała się wersja 50th Anniversary 3LP na 180g, half-speed stworzona w Abbey Road (z wyrytym tekstem „MILES. ABBEY ROAD 1/2 SPEED. ROOM 30″ w dead waxie). Jest rozszerzona o 12 dodatkowych utworów (zebranych na trzecim LP), w tym „Twist and Shout”, „I Saw Her Standing There”, „Taxman”, „Tomorrow Never Knows”, „Here, There and Everywhere”. Trzydzieści z 38 utworów otrzymało nowe miksy stereo Gilesa Martina, pozostałe osiem pochodzi z miksów do płyty Revolver: Special Edition (2022). Dodano też ciekawostkę: na reedycji 2023 „Love Me Do” występuje w wersji z Ringo Starrem na perkusji (a nie z Andy Whitem), po raz pierwszy oficjalnie wydanej na LP od czasu pierwszych tłoczeń UK singla z 1962. To dość smakowity kąsek dla tych, którzy chcą mieć wszystkie wersje tego utworu z różnymi perkusistami na płytach długogrających.