Ile warte są poszczególne wydania płyty „Help!”

Omówienie cen poszczególnych wydań płyty Help! stwarza pretekst, aby przybliżyć nieco kwestię etykiet one-box. Otóż jesienią 1969 roku (TheBeatles-Collection precyzyjnie datuje tę zmianę na listopad 1969) wytwórnia EMI zmieniła wzornictwo etykiet płytowych, odchodząc od tradycyjnych czarno-żółtych Parlophone na rzecz czarno-srebrnych, z jedną ramką EMI (box) przy dolnej krawędzi. Kolekcjonerzy nazywają je dziś właśnie „one-box” albo „one mark”. Etykieta w tym kształcie przetrwała niecały rok, bo już w połowie 1970 pojawiły się etykiety „two-box” z dwoma ramkami loga EMI, jedna u góry, druga u dołu. Z bloggerskiego obowiązku odnotujmy, że TheBeatles-Collection, która jest jednym z najbardziej skrupulatnych źródeł dla tego okresu, datuje przejście do etykiet „two-box” na początek 1971 roku.

Tylko 3 płyty The Beatles w mono zostały wydane z etykietą one-box: Please Please Me, Help! i Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band, a każda w niewielkim nakładzie z pewnością nieprzekraczającym kilka tysięcy sztuk. Na stronach Steve Hoffman Music Forums toczyła się nawet dyskusja kolekcjonerów na temat rzadkości tych wydań i raczej pojawiająca się w opisach aukcji internetowych teza o małych nakładach (200-500 sztuk max) została odrzucona jako mało prawdopodobna. Tak czy inaczej z powodu właśnie małej dostępności oraz dużo lepszej jakości samych krążków winylowych tłoczonych na przełomie lat 60/70 te trzy wydawnictwa mono są bardzo cenione, poszukiwane, a co za tym idzie odpowiednio drogie.

Parlogram Auctions, jeden z najbardziej szanowanych brytyjskich portali aukcyjnych specjalizujących się w Beatlesach oraz rzadkich płytach z lat 60., pisze wprost:

Sgt. Pepper’s… and Please, Please Me również zostały wytłoczone w wersji monofonicznej na tej etykiecie, ale to Help! sprzedawał się najsłabiej i z pewnością jest najrzadszym okazem.

Na Steve Hoffman Forums toczyła się zresztą dyskusja o realnej wielkości nakładu. Teza z opisów aukcji internetowych o „200-500 sztukach max” została przez doświadczonych kolekcjonerów odrzucona jako zaniżona. Najprawdopodobniej EMI wytłoczyło kilka tysięcy kopii każdego z trzech tytułów.

I tu dochodzimy właśnie do edycji one-box płyty Help!. Z całej trójki to właśnie Help! z „one-box” jest dziś najtrudniejszym do znalezienia egzemplarzem. Jest to czwarte tłoczenie tego tytułu, a pierwsze z czarno-srebrną etykietą wydane w listopadzie 1969 roku z numerami matryc XEX 549-2 (strona 1) i XEX 550-2 (strona 2), takimi samymi jak w przypadku pierwszego pressu z 1965 roku. Była to jednocześnie ostatnia przed rokiem 1981 edycja mono, jaka ukazała się w sprzedaży. Właśnie w 1981 roku ukazało się piąte tłoczenie, już w formacie „yellow-and-black EMI” z matrycą XEX 549-3 na stronie 1.

Rare Record Price Guide wycenia czwarte wydanie mono „one-box” na £400 (ok. 1 988 zł.) NM, £320 (ok. 1 590 zł.) EX i £200 (ok. 994 zł.) VG+. Jest to najdroższa i najbardziej pożądana edycja płyty Help!.

Na £400 (ok. 1 988 zł.) NM, £320 (ok. 1 590 zł.) EX i £200 (ok. 994 zł.) VG+ jest wyceniany egzemplarz pierwszego tłoczenia płyty „Help!” edycji stereo. Numery matryc tego wydania to YEX 168-1 (strona 1) i YEX 169-1 (strona 2), a cechą charakterystyczną typowego tylko dla etykiety pierwszego tłoczenie stereo jest gwiazdka umieszczona po lewej stronie tytułu piosenki „I Need You” (odsyłająca do nazwiska jej autora). W kolejnych wydaniach stereo gwiazdka ta została przesunięta na prawą stronę tytułu i tam już pozostała aż do ósmego tłoczenia z roku 1984 wydanego z etykietą czarno-srebrną typu two-box. Jest to więc łatwy do rozpoznania i ostatecznie decydujący szczegół. Kod podatkowy KT wytłoczony na etykiecie strony 2 (rzadko MT, to błąd typograficzny, bo kod MT wygasł w 1963 roku). Okładka: laminowana tri-flipback Garrod & Lofthouse Ltd. lub Ernest J. Day & Co. z oznaczeniem „stereo” na froncie.

Jeśli kogoś interesują szczegóły, to TheBeatles-Collection bardziej precyzyjnie rozstrzyga tę kwestię dla PCS 3071 (stereo):

• Pierwsze tłoczenie (sierpień 1965) używa czcionki Times New Roman, z pogrubionym napisem STEREO przy logo Parlophone. Gwiazdka przy „I Need You” znajduje się po lewej stronie tytułu, nie po prawej.
• Drugie tłoczenie (1965-1969), wariant A: font zmieniony na sans-serif, a „gwiazdka I Need You” zostaje przeniesiona na prawą stronę tytułu. Z tym układem listy utwórów mamy do czynienia przez większość lat 60.
• Wariant C (bliżej 1968): font nadal sans-serif, ale gwiazdka WRACA PO LEWEJ STRONIE.

Parlogram Auctions w niektórych opisach aukcyjnych pisze „Podobnie jak w przypadku wszystkich prawdziwych pierwszych tłoczeń stereo, na etykiecie na pierwszej stronie znajduje się gwiazdka po tytule I Need You”, ale używa tu własnej, uproszczonej numeracji tłoczeń (nazywa „1st” najwcześniejsze tłoczenie sans-serif, pomijając najrzadsze tłoczenie Times New Roman). Te rozbieżności pomiędzy źrodłami powodują, że większość kolekcjonerów sama nie wie, jaką wersję posiada.

Pierwsze tłoczenie mono — najbardziej „dostępny” rarytas

Pierwsze tłoczenie mono Help! (PMC 1255, sierpień 1965, matryce XEX 549-2 / XEX 550-2) jest wycenione zdecydowanie niżej od „one-box”, bo według RRPG tylko na £100 (ok. 497 zł.) NM, £80 (ok. 398 zł.) EX i £50 (ok. 248 zł.) VG+. Czemu niżej? Odpowiedź leży w nakładzie: pierwsze brytyjskie zamówienia przedpremierowe Help! wyniosły 250 000 egzemplarzy, a w pierwszym tygodniu sprzedaży album rozszedł się w nakładzie 270 000 sztuk. Pierwsze tłoczenie rozłożyło się więc na znaczną liczbę kopii, które nie są dziś szczególnie trudne do zdobycia. TheBeatles-Collection wyróżnia dla pierwszego tłoczenia mono aż trzy warianty (A, B, C) różniące się detalami listy utworów i układem nazwy zespołu na etykiecie. Wariant A z błędnie umieszczonym „Northern Songs, NCB” pod nazwą zespołu to najrzadszy z trzech i ten bywa wyceniany wyżej. Piszemy o nim w oddzielnym artykule tutaj.

Ilustracje etykiet oraz część szczegółów dotyczących poszczególnych wydać zaczerpnąłem ze stron The Beatles Collection i The Beatles Record Collection.