Ile warte są poszczególne wydania płyty Rubber Soul?

Podobnie jak w przypadku Revolver, najdroższe wydanie Rubber Soul to takie z błędem, ale generalnie egzemplarze tego albumu są wyraźnie droższe od późniejszych wydawnictw The Beatles. Dwie rzeczy są tego powodem: krótki okres tłoczeń najwcześniejszych wariantów (jeden został wycofany po dwóch dniach!) oraz bardzo dobra jakość tłoczeń z grudnia 1965 roku.

Drugie tłoczenie stereo

Rubber Soul ukazała się 3 grudnia 1965 roku, ale to rzadkie egzemplarze drugiego tłoczenia stereo (numery matryc: YEX 178-3 i YEX 179-3) przypuszczalnie wyprodukowane w 1968 r. są najwyżej wyceniane przez portal Rare Record Price Guide, bo aż £225 (ok. 1 118 zł.) NM, £180 (ok. 895 zł.) EX, £112,50 (ok. 559 zł.) VG+ i £67,50 (ok. 335 zł.) VG. Co jest w tym wydaniu tak wyjątkowe czy też wartościowe? Otóż jest to etykieta pierwszej strony, która zawiera błąd literowy w tytule utworu „Norwegian Wood” (jest Norweigian Wood). Błąd ten został dość szybko zauważony, a matryce drukarskie zmienione, ale jakaś partia płyt z błędnymi etykietami trafiła do sprzedaży sklepowej. Drugie tłoczenie Rubber Soul było produkowane od grudnia 1965 do początku 1969 roku, miało kilkakrotnie zmieniane etykiety i tylko niewielki nakład spotkał zaszczyt posiadania tej drogocennej dzisiaj etykiety. Rozpoznajemy je oczywiście po numerach matryc oraz zdaniu „Sold in U.K. subject…”, jakiego nie ma już na płytach trzeciego i kolejnych tłoczeń. Pamiętajmy jednak, że tylko ten błąd podnosi cenę tego drugiego tłoczenia, które bez literówki (matryce te same: YEX 178-3 / YEX 179-3, tylko prawidłowa pisownia) kosztuje zaledwie £60 (ok. 298 zł.) NM.

Pierwsze tłoczenie mono

Według Rare Record Price Guide pierwsze tłoczenie mono, tzw. Loud Cut wyceniane jest na £250 (ok. 1 242 zł.) stan NM, na £200 (ok. 994 zł.) EX, a na £125 (ok. 621 zł.) VG+. Wydanie to rozpoznawane jest po kodach matryc XEX 579-1 (strona 1) i XEX 580-1 (strona 2). Portal The Beatles Collection podaje, że w edycji tej wykorzystano wcześniejszy, inny niż powszechnie znany mix całej płyty, charakteryzujący się bardziej wyrazistym, wręcz agresywnym poziomem wokalu i mocno przytłumionym basem. Z uwagi na krytyczne uwagi produkcję wstrzymano, wykonano nowy mix i w 1966 r. nowe tłoczenie zostało wykonane oraz trafiło do sprzedaży. Ten problem dotyczył wyłącznie wersji mono i stąd ona jest aż tak wysoko wyceniana. Ostatnio udało mi się zdobyć egzemplarz Rubber Soul wersja Loud Cut w Polsce (zdjęcie etykiety mojego nabytku po prawej stronie) po bardzo okazyjnej cenie. Nie jest to biały kruk, ale ma niezaprzeczalną wartość kolekcjonerską.

Pierwsze wydanie stereo

Pierwszy pressing stereo tej płyty (numer katalogowy: Parlophone PCS 3075) jest niewiele tańszy od wydania Loud Cut. Według Rare Record Price Guide stan idealny jest warty 225 GBP (ok. 1 118 zł.), stan doskonały 180 GBP (ok. 895 zł.), stan bardzo dobry 112,50 GBP (ok. 559 zł.), a stan dobry 67,50 GBP (ok. 335 zł.). Pomimo dwóch różnych etykiet, jakie w tym tłoczeniu wykorzystano, cechą charakterystyczną są numery matryc YEX 178-2 (strona 1) i YEX 179-2 (strona 2) oraz czcionce Times New Roman, wykorzystanej na etykietach. Od drugiego tłoczenia etykiety stereo mają wyłącznie czcionkę bezszeryfową czcionkę (sans-serif) z rodziny Monotype Grotesque lub Helvetica.

Ciężko jest znaleźć egzemplarz stereo pierwszego tłoczenia w Polsce, ale raz na jakiś czas pojawia się taki na Allegro. Warto jednak zwrócić szczególną uwagę na jakość krążka.

Wersja eksportowa — okładka z małym STEREO w rogu

Jest jeszcze jedna rzadka wersja Rubber Soul i jest to niewielki nakład stereo (z tym samym numerem katalogowym) wyprodukowany na export, a jego cechą jest niemal niewidoczne czarne słowo STEREO wydrukowane w prawym górnym rogu przedniej strony okładki. W rzeczywistości istnieją dwa warianty ze słowem STEREO w kolorach czarnym lub srebrnym (srebrne jest nieco powszechniejsze, choć i tak bardzo rzadkie). Trudno jest znaleźć nawet zdjęcie tej płyty – ilustrację z prawej strony zapożyczyłem ze strony Yoko Ono. Rare Record Price Guide wycenia tę wersję na £150 (ok. 745 zł.) NM, £120 (ok. 596 zł.) EX i £75 (ok. 373 zł.) VG+, ale może ona osiągać znacznie wyższą cenę na konkretnych aukcjach. W lipcu 2024 roku egzemplarz w wersji „srebrnej” sprzedano na valueyourmusic.com za $1303 (wtedy ok. 5 344 zł.) (około £1000 (wtedy ok. 5 149 zł.)). W sumie o wartości decyduje tu sama okładka. Numery matryc podaję za Yoko Ono: YEX 178 – 3 (strona 1) i YEX 179 – 3 (strona 2), czyli jest to późne drugie tłoczenie (pod sam koniec podmieniono matryce płyt) lub trzecie.

Drugie wydanie mono i reszta edycji

Drugie wydanie mono (XEX 579-4 / XEX 580-4, od 1966 do 1969 roku) jest wyceniane w stanie idealnym na £90 (ok. 447 zł.) NM, w bardzo dobrym na £72 (ok. 358 zł.) EX. TheBeatles-Collection wyróżnia w tej edycji wariację B-1, błędnie opisywaną w obiegu kolekcjonerskim jako tłoczenie CBS. W rzeczywistości jest to tłoczenie EMI na starszych maszynach, z kodem podatkowym MT (który wygasł w 1963 roku, ale czasem pojawia się jako błąd typograficzny na etykietach Rubber Soul, A Hard Day’s Night i Revolver).

Wszystkie pozostałe edycje Rubber Soul są już dużo tańsze, wyceniane w stanie Mint na £60 (ok. 298 zł.) i mniej. Dotyczy to trzeciego i czwartego tłoczenia stereo, późniejszych tłoczeń mono z 1969 roku i reedycji z lat 70.

Tłoczenie	Rok / nr kat.	Matryce	Cechy rozpoznawcze	Wartość rynkowa
1. tłoczenie mono, LOUD CUT mono rarytas	3 grudnia 1965 Parlophone PMC 1267	XEX 579-1 XEX 580-1	Inny mix mono („muddy bass, edgy aggressive vocal”) Wycofany po 2 dniach sprzedaży Rim text: „The Gramophone Co. Ltd.”, „Sold in U.K.” Kod podatkowy KT Tracing-paper „Use Emitex” inner sleeve Wariacje etykiet: A-1 i A-2 sans-serif, B Times New Roman	£250 (ok. 1 242 zł.) NM £200 (ok. 994 zł.) EX £125 (ok. 621 zł.) VG+
1. tłoczenie hybrydowe, Loud Cut + Normal mono rzadkie	grudzień 1965 Parlophone PMC 1267	XEX 579-1 / XEX 580-4 XEX 579-4 / XEX 580-1	Jedna strona Loud Cut, druga poprawiona Stampery Loud Cut nie zostały zniszczone (Bruce Spizer, The Beatles on Parlophone Records) Times New Roman etykieta Rim text: „The Gramophone Co. Ltd.”, „Sold in U.K.”	£150 – £200 (ok. 745 - 994 zł.) NM £100 – £150 (ok. 497 - 745 zł.) EX
1. tłoczenie stereo, Times New Roman stereo	3 grudnia 1965 Parlophone PCS 3075	YEX 178-2 YEX 179-2	Czcionka Times New Roman na etykietach Większe „STEREO” przy logo Parlophone Rim text: „The Gramophone Co. Ltd.”, „Sold in U.K.” Stampery typu 1/G i 1/G (najwcześniejsze) Okładka Garrod & Lofthouse z zaczepem materiałowym na kurtce Lennona (wczesne egzemplarze)	£225 (ok. 1 118 zł.) NM £180 (ok. 895 zł.) EX £112,50 (ok. 559 zł.) VG+ £67,50 (ok. 335 zł.) VG
2. tłoczenie stereo, sans-serif, z błędem „Norweigian Wood” stereo rarytas	bliżej 1968 Parlophone PCS 3075	YEX 178-3 YEX 179-3	Etykieta z czcionką sans-serif (nie „Arial”, ta powstała w 1982) Literówka „Norweigian Wood” na stronie 1 Błąd wychwycony w ciągu dni, tylko kilka tysięcy egzemplarzy Rim text nadal z „Sold in U.K.” Produkcja drugiego tłoczenia: XII 1965 do początku 1969	£400 (ok. 1 988 zł.) NM £320 (ok. 1 590 zł.) EX
2. tłoczenie stereo, sans-serif, poprawione stereo	1966 do 1968 Parlophone PCS 3075	YEX 178-3 YEX 179-3	Identyczne matryce jak wariant z błędem Prawidłowa pisownia „Norwegian Wood” Sans-serif etykiety Rim text z „Sold in U.K.” Większość egzemplarzy drugiego tłoczenia	£60 (ok. 298 zł.) NM £40 (ok. 199 zł.) EX
Eksport stereo, okładka z małym STEREO w rogu stereo eksport	późne 1965 / 1966 Parlophone PCS 3075	YEX 178-3 YEX 179-3	Małe STEREO w prawym górnym rogu przedniej okładki Dwa warianty: czarne STEREO lub srebrne STEREO Okładka Garrod & Lofthouse Prawdopodobnie kierowane do baz wojskowych UK w USA Wcześniejsze egzemplarze mają zachowany zaczep na kurtce Lennona	£150 (ok. 745 zł.) NM (RRPG) £120 (ok. 596 zł.) EX £75 (ok. 373 zł.) VG+ (aukcje 2024: $1 303 (wtedy ok. 5 344 zł.)+ za silver STEREO)
2. tłoczenie mono, standardowy mix mono	1966 do 1969 Parlophone PMC 1267	XEX 579-4 XEX 580-4	Poprawiony mix mono, standardowy Wariacja B-1: tłoczenie EMI na starszych maszynach (mylnie nazywane CBS pressing) Może mieć stary kod podatkowy MT (błąd, MT wygasł w 1963) Wariacja B-2: standardowa etykieta TNR Wariacja C: późne, sans-serif, misaligned matrix number	£90 (ok. 447 zł.) NM £72 (ok. 358 zł.) EX £40 (ok. 199 zł.) VG+
3. tłoczenie (bez „Sold in U.K.”) mono + stereo	lato 1969 do XI 1969 Parlophone PMC 1267 / PCS 3075	XEX 579-4 / XEX 580-4 YEX 178-3 / YEX 179-3	Ostatnie Y&B tłoczenie Bez tekstu „Sold in U.K.” Małe „mono” lub „stereo” na froncie okładki Plain white lub sepia „LP advertising” inner sleeve Bez kodu podatkowego	£40 – £60 (ok. 199 - 298 zł.) NM £25 – £35 (ok. 124 - 174 zł.) EX
4. tłoczenie stereo, ONE-BOX stereo	listopad 1969 do 1970 Parlophone PCS 3075	YEX 178-3 YEX 179-3	Czarno-srebrna etykieta z jednym boxem EMI Rim text: „The Gramophone Co Ltd” Laminowana Garrod & Lofthouse sleeve Nie wydano wersji mono one-box Sepia „LP advertising” inner sleeve	£40 – £60 (ok. 199 - 298 zł.) NM £25 – £40 (ok. 124 - 199 zł.) EX
5. tłoczenie mono, Y&B reissue (1982) mono reissue	lato 1981 do sierpnia 1982 Parlophone PMC 1267	XEX 579-6 (lub -5) XEX 580-5	Powrót do żółtego logo Parlophone Rim text: „ALL RIGHTS OF THE PRODUCER” „MANUFACTURED IN THE UK BY EMI RECORDS LIMITED” Nielaminowana okładka z outline „mono” Część Mono Box BMC 10 (sierpień 1982)	£40 – £60 (ok. 199 - 298 zł.) NM £25 – £35 (ok. 124 - 174 zł.) EX
5. tłoczenie mono, The Beatles in Mono (2014) mono remaster 180g	8 września 2014 Parlophone 5099963380316	Nowe matryce z mastera analogowego mono 1965 Tłoczenie: Optimal Media GmbH, Niemcy	Winyl 180 g, remaster z oryginalnych taśm mono Faksymile tri-flipback Garrod & Lofthouse Ulotka reklamowa i insert z notami masteringu W zestawie The Beatles In Mono box	£40 – £60 (ok. 199 - 298 zł.) (rynek wtórny)
Szybki check Loud Cut mono (3 do 5 grudnia 1965): matryce XEX 579-1 / XEX 580-1 w dead waxie, rim text „The Gramophone Co. Ltd.”, „Sold in U.K.”, kod podatkowy KT, tracing-paper „Use Emitex” inner sleeve, okładka laminowana Garrod & Lofthouse z outline „mono”, dwie wariacje sans-serif (A-1 i A-2) oraz wariacja Times New Roman. Szybki check „Norweigian Wood” (bliżej 1968): matryce YEX 178-3 / YEX 179-3 w dead waxie, czcionka sans-serif na etykietach, na stronie 1 w tracklistingu „2. Norweigian Wood” z dodatkową literą „i”, rim text z „Sold in U.K.”, produkcja drugiego tłoczenia: XII 1965 do początku 1969. Uwaga typograficzna: TheBeatles-Collection i Discogs w opisach używają słowa „Arial” dla czcionki bezszeryfowej etykiet. To anachronizm, bo Arial powstał w 1982 roku jako odpowiedź Monotype na licencyjną Helveticę. W 1965 i 1966 Parlophone używał bezszeryfowej czcionki z rodziny Monotype Grotesque lub Helvetica (1957). Ciekawostka: pierwsza partia Loud Cut mono została wycofana po zaledwie dwóch dniach sprzedaży (BetterOnVinyl, JPGR). Bruce Spizer w The Beatles on Parlophone Records podaje, że stampery Loud Cut nie zostały zniszczone, stąd istnieją hybrydowe egzemplarze, gdzie jedna strona jest Loud Cut, a druga już poprawiona. Ciekawostka: najwcześniejsze egzemplarze PCS 3075 mają na przedniej okładce widoczny zaczep materiałowy na kurtce Lennona, drobny defekt fotografii Roberta Freemana, usunięty retuszem w późniejszych tłoczeniach.

Ilustracje etykiet oraz część szczegółów dotyczących poszczególnych wydać zaczerpnąłem ze stron The Beatles Collection i The Beatles Record Collection.